{"id":56,"date":"2022-02-09T23:00:57","date_gmt":"2022-02-09T19:00:57","guid":{"rendered":"http:\/\/bolnisi.az\/?p=56"},"modified":"2022-12-09T17:44:33","modified_gmt":"2022-12-09T13:44:33","slug":"bolus-bolnisi-rayonu-01","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bolnisi.az\/?p=56","title":{"rendered":"BOLUS (BOLN\u0130S\u0130) RAYONU"},"content":{"rendered":"<p><b>BOLUS (V\u018f YA BOLULUS) &#8211;\u00a0<\/b>Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n indiki\u00a0<b>Bolnisi<\/b>\u00a0rayonunun \u0259vv\u0259lki q\u0259dim ad\u0131d\u0131r.<br \/>\n<img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2015-12\/1450470772_bolnisi.png\" alt=\"BOLUS (BOLN\u0130S\u0130) RAYONU - 01\" \/><\/p>\n<p>Bu oykonim, \u00e7ox g\u00fcman ki, t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259\u00a0<b>\u00abbolluq\u00bb<\/b>\u00a0m\u0259nas\u0131n\u0131 bildir\u0259n\u00a0<b>\u00abbol\u00bb<\/b>\u00a0v\u0259\u00a0<b>\u00ab\u0259yal\u0259t, nahiy\u0259, b\u00f6lg\u0259\u00bb<\/b>\u00a0m\u0259nalar\u0131n\u0131 bildir\u0259n\u00a0<b>\u00abulus\u00bb<\/b>\u00a0s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n d\u00fcz\u0259lmi\u015f v\u0259 bu \u0259razid\u0259ki Bolus v\u0259 ya Bolulus (indiki Bolnisi) \u00e7ay\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar yaranm\u0131\u015fd\u0131r. \u00dcmumi m\u0259nas\u0131\u00a0<b>\u00abbolluq m\u0259kan\u0131, bolluq b\u00f6lg\u0259si\u00bb\u00a0<\/b>dem\u0259kdir.<br \/>\n<b>\u00abBolulus\u00bb,\u00a0<\/b>\u0259sas\u0259n, Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>\u0130ndi bu b\u00f6lg\u0259 Bolnisi rayonu &#8211; Bolnisi b\u0259l\u0259diyy\u0259si adlan\u0131r. Bolnisi h\u0259m rayon &#8211; inzibati \u0259razisinin, h\u0259m rayon m\u0259rk\u0259zinin ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa,\u00a0<b>\u00abBolnisi\u00bb\u00a0<\/b>s\u00f6z\u00fc\u00a0<b>\u00abBolnis K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i\u00bb<\/b>\u00a0ifad\u0259sinin t\u0259rkibind\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259dilir.<br \/>\nBel\u0259 ki, XX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259n sonra 1500 ild\u0259n \u00e7ox ya\u015f\u0131 olan K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i k\u0259ndi d\u0259 Kvemo-Bolnisi (A\u015fa\u011f\u0131 Bolnisi) adland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2015-12\/thumbs\/1450470710_xerite_borchali1990www_borchali_net.jpg\" alt=\"BOLUS (BOLN\u0130S\u0130) RAYONU - 01\" \/><\/p>\n<p>Tarixi Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131na daxil olan Bolnisi b\u0259l\u0259diyy\u0259si G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n c\u0259nub-\u015f\u0259rqind\u0259 Ma\u015favera v\u0259 onun qollar\u0131 olan Xa\u00e7\u0131nn\u0131\u00e7ay, Talaver (Talvar \u2013 yerli \u0259hali buran\u0131 T\u0259n\u0259klik d\u0259 adland\u0131r\u0131r) v\u0259 Sa\u011fsa\u011fanl\u0131\u00e7ay \u00e7aylar\u0131n\u0131n h\u00f6vz\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fir. A\u015fa\u011f\u0131 Kartli mxaresinin m\u0259rk\u0259zi olan Rustavi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n 65 km q\u0259rbd\u0259, paytaxt Tiflisd\u0259n is\u0259 63 km c\u0259nub-q\u0259rbd\u0259 yerl\u0259\u015fir. \u018frazisi \u0259sas\u0259n da\u011f\u0259t\u0259yi v\u0259 al\u00e7aq da\u011fl\u0131q zonada yerl\u0259\u015fm\u0259kl\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259si me\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. \u018fn uca n\u00f6qt\u0259si 2141 metr\u0259 \u00e7atan L\u00f6k da\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<div style=\"display:none;\">\n<a href=\"http:\/\/www.istanbulspor.net\/\" title=\"istanbul escort\">istanbul escort<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.istanbulspor.net\/ad-category\/esenyurt-escort\/\" title=\"esenyurt escort\">esenyurt escort<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.istanbulspor.net\/ad-category\/etiler-escort\/\" title=\"etiler escort\">etiler escort<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.istanbulspor.net\/ad-category\/atakoy-escort\/\" title=\"atakoy escort\">atakoy escort<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.istanbulspor.net\/ad-category\/avcilar-escort\/\" title=\"avc\u0131lar escort\">avc\u0131lar escort<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.istanbulspor.net\/ad-category\/rus-escort\/\" title=\"rus escort\">rus escort<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.istanbulspor.net\/ad-category\/sisli-escort\/\" title=\"\u015fi\u015fli escort\">\u015fi\u015fli escort<\/a><br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.asbahcesehir.com\/\" title=\"escort bah\u00e7e\u015fehir\" rel=\"dofollow\">escort bah\u00e7e\u015fehir <\/a>\n<\/div>\n<p><b>Co\u011frafi m\u00f6vqeyi:\u00a0<\/b>Bolnisi \u015f\u0259h\u0259ri &#8211; \u00d6lk\u0259nin c\u0259nub-\u015f\u0259rqind\u0259, Tiflisd\u0259n 63 km c\u0259nub-\u015f\u0259rqd\u0259, Ma\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259, Tapan da\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcneyind\u0259 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>1917-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r Tiflis Quberniyasnin Bor\u00e7al\u0131 q\u0259zas\u0131na, 1929-cu il\u0259d\u0259k Gurc\u00fcstan SSR-in L\u00fcksenburq rayonuna daxil olmu\u015f, 1929-cu ild\u0259n L\u00fcksenburq rayonu statusu alm\u0131\u015fd\u0131, 1947-ild\u0259n Bolnisi rayonu adlan\u0131r.<br \/>\n1963-66-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Marneuli v\u0259 Dmanisi rayonlar\u0131n\u0131 da \u0259hat\u0259 etmi\u015fdi, 1966-c\u0131 ild\u0259 indiki s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259 Bolnisi rayonuna \u00e7evrilib.<br \/>\nHaz\u0131rda Kvemo-Kartli diyar\u0131na (mxaresin\u0259) daxildir. \u015eimalda Tetri Skaro (A\u011fbulaq), \u015f\u0259rqd\u0259 Marneuli (Sarvan), q\u0259rbd\u0259 Dmanisi, c\u0259nubda is\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n Ta\u015f\u0131r vilay\u0259ti il\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259ddir.<\/p>\n<p>H\u00fcdular\u0131 c\u0259nubda Ermenistan, q\u0259rbd\u0259 Dmanisi rayonu, \u015f\u0259rqd\u0259 v\u0259 c\u0259nub-\u015f\u0259rqd\u0259 Marneuli rayonu, \u015fimalda Tetricigaro rayonu il\u0259 \u0259hat\u0259l\u0259nib.<br \/>\n\u018frazisind\u0259n Xram, Ma\u015faver \u00e7aylar\u0131 ax\u0131r, avtomobil v\u0259 d\u0259miryolu ke\u00e7ir.<\/p>\n<p><b>\u018frazisi:\u00a0<\/b>804 kv. km., o c\u00fcml\u0259d\u0259n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na yararl\u0131 390 kv. km. T\u0259m\u0259l qaz\u0131nt\u0131 z\u0259nginliyi barit, tuf, Madneul\u0259 polimetal yata\u011f\u0131d\u0131r. \u0130qtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck, t\u0259r\u0259v\u0259z\u00e7ilik, fara\u015f kartof\u00e7uluq, heyvandarl\u0131q t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p><b>Tarixi:<\/b>\u00a0&#8211; \u00c7ar Rusiyas\u0131 G\u00fcney Qafqazda \u00f6z i\u015f\u011fal\u0131n\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131rd\u0131qdan sonra 1815-1818-ci ill\u0259rd\u0259 bu \u0259razil\u0259r\u0259 almanlar k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259 d\u0259, Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi hiss\u0259sind\u0259 yeni bir alman ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si yarand\u0131. Bu m\u0259nt\u0259q\u0259\u00a0<b>Yekaterinfeld<\/b>\u00a0adland\u0131r\u0131l\u0131b.<br \/>\n1921-ci ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda Sovet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonra\u00a0<b>Yekaterinfeld<\/b>in ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirilib\u00a0<b>L\u00fcksemburq<\/b>\u00a0qoyulub.<br \/>\n1941-ci ild\u0259 Almaniya-SSR\u0130 m\u00fcharib\u0259si ba\u015flanan kimi SSR\u0130 h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n bu \u0259razid\u0259 t\u0259xmin\u0259n 125 illik tarix\u0259 malik olan almanlar\u0131 Sibir\u0259, Qazax\u0131stana v\u0259 Orta Asiyaya s\u00fcrg\u00fcn edilibl\u0259r\u2026 1943-cu ild\u0259 almanlar\u0131n L\u00fcksemburq q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259n s\u00fcrg\u00fcn\u00fc ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra yax\u0131nl\u0131qdak\u0131\u00a0<b>C\u00fcr\u00fck Q\u0259m\u0259rli<\/b>\u00a0k\u0259ndinin \u0259halisi bura k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb, k\u0259nd l\u0259\u011fv edilib v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259 Bolnisi adland\u0131r\u0131l\u0131b. Eyni zamanda h\u0259min ill\u0259rd\u0259 Bolnisiy\u0259 Q\u0259rbi G\u00fcrc\u00fcstandan g\u00fcrc\u00fcl\u0259r g\u0259tirilib. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259 tarix\u0259n onun q\u0259rb t\u0259r\u0259find\u0259ki qurtaraca\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fmi\u015f sabiq C\u00fcr\u00fck Q\u0259m\u0259rli k\u0259ndinin torpaqlar\u0131 hesab\u0131na q\u0259s\u0259b\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcb.<br \/>\n1967-ci ild\u0259n Bolnisi q\u0259s\u0259-b\u0259sin\u0259 \u015f\u0259h\u0259r statusu verilib Bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 bir s\u0131ra xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, az\u0259rbaycanl\u0131lar, g\u00fcrc\u00fcl\u0259r, erm\u0259nil\u0259r, ruslar, osetinl\u0259r, yunanlar v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 birlikd\u0259 ya\u015fay\u0131r\u0131blar.<br \/>\nBolnisi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 740 az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259si, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, 3 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox soyda\u015f\u0131m\u0131z m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, 70 il d\u00fcnyaya meydan oxuyan SSR\u0130 imperiyas\u0131 \u00e7\u00f6kd\u00fcy\u00fc zaman ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 h\u00f6kum\u0259ti xalqlar aras\u0131nda \u00abmilli-\u0259dav\u0259t toxumu\u00bb s\u0259pdi. Bu \u00abtoxum\u00bb tez c\u00fcc\u0259rti verdi. Z.Qamsaxurdiya h\u00f6kum\u0259ti Az\u0259rbaycan mill\u0259tind\u0259n olan \u0259halini G\u00fcrc\u00fcstandan \u00e7\u0131xarma\u011fa ba\u015flad\u0131. Onlar\u0131n aras\u0131nda ilk \u00ab\u00e7\u0131xar\u0131lanlar, qovulanlar\u00bb Bolnisi \u015f\u0259h\u0259rinin az\u0259rbaycanl\u0131 sakinl\u0259ri oldular.<\/p>\n<p><b>\u018fhalisi:\u00a0<\/b>1989-cu ild\u0259 67700 n\u0259f\u0259r, 2002-ci ild\u0259 74301 n\u0259f\u0259r (h\u0259r kv\/km-\u0259 92,4 n\u0259f\u0259r; \u00f6lk\u0259 \u0259halisinin 1.7%-i) olub.<br \/>\n1 yanvar 2012-ci il tarixin\u0259 olan r\u0259smi t\u0259xmin\u0259 \u0259sas\u0259n rayon \u0259halisi 78.7 min n\u0259f\u0259rdir. \u018fhalinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 1 km\u00b2-\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn 97,8 n\u0259f\u0259rdir. Sosial v\u0259ziyy\u0259tin \u00e7\u0259tinliyi s\u0259b\u0259bind\u0259n y\u00fcks\u0259k emiqrasiya n\u0259tic\u0259sind\u0259 rayonun \u0259halisi 1989-cu ild\u0259n 2012-ci il\u0259 q\u0259d\u0259rki 23 il \u0259rzind\u0259 2.8 min n\u0259f\u0259r, y\u0259ni 3.44 % azalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bolnisi rayonunun t\u0259rkibind\u0259 haz\u0131rda 1 \u015f\u0259h\u0259r (Bolnisi), 2 q\u0259s\u0259b\u0259 (Tamarisi v\u0259 Kazreti), 11 k\u0259nd m\u0259clisi, 45 k\u0259nd var. \u0130nzibati m\u0259rk\u0259zi Bolnisi \u015f\u0259h\u0259ridir.<br \/>\n37 k\u0259ndin \u0259halisi ellikl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lard\u0131r.<\/p>\n<p>Soyda\u015flar\u0131m\u0131z Kvemo-Bolnisi (K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i), Faxral\u0131, Saracl\u0131, Ar\u0131xl\u0131, Darbaz, Qo\u00e7ulu, Abdall\u0131, Arakol, Da\u015fd\u0131o\u011fullar, D\u0259mirli, G\u00fcl\u0259ver, Qo\u015fakils\u0259, M\u0131\u011f\u0131rl\u0131, Musoprian, M\u00fc\u015fev\u0259n, Qarada\u015f, Qaratikan, Hasanxocal\u0131, \u0130mirh\u0259s\u0259n, Kolagir, \u018fsm\u0259l\u0259r, Molla-\u018fhm\u0259dli, Bala Mu\u011fanl\u0131, B\u0259rt\u0259k\u0259r, C\u0259f\u0259rli, \u0130nc\u0259o\u011flu, \u015e\u0259m\u015fi\u00f6y\u00fc, Sisqala (Saal\u0131o\u011flu), Sarallar, Zol-G\u00f6y\u0259c, Kipircik, A\u011falar, \u015eahbuzlu k\u0259ndl\u0259rind\u0259 tamamil\u0259, Qazret, Tamaris q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rind\u0259, (Ayorta (Akaurt), S\u0259n\u0259b, \u00c7ataq (Poladauri) k\u0259ndl\u0259rind\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r ya\u015fay\u0131rlar.<\/p>\n<p><b>Etnik t\u0259rkibi:\u00a0<\/b>Soyda\u015flar\u0131m\u0131z 1979-cu ild\u0259 45914 n\u0259f\u0259r (66.9%), 1989-cu ild\u0259 53808 (66%), 2002-ci ild\u0259 49026 n\u0259f\u0259r (k\u0259nd \u0259halisinin 85%-i), 2006-c\u0131 ild\u0259 51600 n\u0259f\u0259r.<br \/>\n1989-cu ild\u0259 \u0259halinin siyah\u0131ya al\u0131nmas\u0131na g\u00f6r\u0259 Bolnisi rayonunda soyda\u015flar\u0131m\u0131z 53808 n\u0259f\u0259r olub, bu da rayon \u0259halisinin 66%-i dem\u0259kdir.<br \/>\n2002-ci ild\u0259 is\u0259, soyda\u015flar\u0131m\u0131z 49025 n\u0259f\u0259r olub. Bu da k\u0259nd \u0259halisinin 85% dem\u0259kdir. \u00c7\u00fcnki 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 rayonun Bolnisi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n v\u0259 Kazreti \u015f\u0259h\u0259r tipli q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259n soyda\u015flar\u0131m\u0131z qeyri-qanuni olaraq \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r&#8230; Bu da Bolnisi rayonunda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259xmin\u0259n 5000 n\u0259f\u0259r azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Haz\u0131rda Bolnisi rayonunda 1 \u015f\u0259h\u0259r, 2 q\u0259s\u0259b\u0259, 11 k\u0259nd m\u0259clisi, 45 k\u0259nd var. 37 k\u0259ndin \u0259halisi ellikl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lard\u0131r. Rayo-nun indi 80.000 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n \u0259halisi var ki, onun da t\u0259xmin\u0259n 70 %-ini soyda\u015flar\u0131m\u0131z t\u0259\u015fkil edirl\u0259r.<\/p>\n<p><b>M\u0259rk\u0259zi:<\/b>\u00a0Bolnisi \u015f\u0259h\u0259ri.<br \/>\n1967-ci ild\u0259n \u015f\u0259h\u0259rdir. Buradan soyda\u015flar\u0131m\u0131z (702 ail\u0259) 1990-1991-ci ill\u0259rd\u0259 qovulmu\u015flar.<br \/>\nR\u0259smi statistikaya g\u00f6r\u0259 Bolnisi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 2002-ci ild\u0259 \u00e7ox az sayda (c\u0259mi 2 ail\u0259) az\u0259rbaycanl\u0131 qalm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nHaz\u0131rda is\u0259 c\u0259mi 36 az\u0259rbaycanl\u0131 ail\u0259si ya\u015famaqdad\u0131r\u2026 Onu da qeyd ed\u0259k ki, 1970-1980-i ill\u0259rd\u0259 rayon \u0259halisinin 65%-d\u0259n \u00e7oxunu az\u0259rbaycanl\u0131lar t\u0259\u015fkil etdiyi kimi, o d\u00f6vr\u00fcn rayon-inzibati t\u0259\u015fkilatlar\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259nl\u0259rin, b\u0259lk\u0259 d\u0259, 70%-\u0259 q\u0259d\u0259ri d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar idi. \u0130ndi \u0259halinin faiz nisb\u0259ti qalxsa da, rayon &#8211; inzibati t\u0259\u015fkilatlar\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259nl\u0259rin say\u0131, b\u0259lk\u0259, he\u00e7 1%- d\u0259 t\u0259\u015fkil etmir. G\u00fcman ki, bu bar\u0259d\u0259 h\u0259m G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259ti, h\u0259m d\u0259 Bolnisi rayonuna r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259n t\u0259\u015fkilatlar d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259c\u0259kl\u0259r\u2026<\/p>\n<p><b>Maarif:\u00a0<\/b>39 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 13 orta, 14 t\u0259m\u0259l, 2 elementar, 10-u ibtidai m\u0259kt\u0259b v\u0259 5830 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 \u015fagird, 799 n\u0259f\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fc\u0259llim olub.<\/p>\n<p>Onu da qeyd ed\u0259k ki, 1930-cu ill\u0259rd\u0259n 1990-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r Bolnisi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif ill\u0259rd\u0259\u00a0<b>K\u0259nd T\u0259ss\u0259rr\u00fcfat\u0131 Texnikumu<\/b>,\u00a0<b>Tibb M\u0259kt\u0259bi, M.F.Axundzad\u0259 ad\u0131na orta m\u0259kt\u0259b, m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zi, xalq teatr\u0131, \u00abK\u00f6n\u00fcl\u00bb ansambl\u0131\u00a0<\/b>f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p><b>M\u0259tbuat:<\/b><\/p>\n<p>1935-ci ild\u0259n\u00a0<b>\u00abAl bayraq\u00bb,\u00a0<\/b>sonralar\u00a0<b>\u00abQ\u0259l\u0259b\u0259 bayra\u011f\u0131\u00bb,<\/b>\u00a01990-c\u0131 ild\u0259n is\u0259\u00a0<b>\u00abBolnisi\u00bb\u00a0<\/b>adl\u0131 rayon q\u0259zeti Az\u0259rbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc dil\u0259rind\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur.<br \/>\nQ\u0259zetin inki\u015faf\u0131nda v\u0259 t\u0259lat\u00fcml\u00fc \u00abyenid\u0259nqurma\u00bb ill\u0259rind\u0259n sonra n\u0259\u015fr olunmas\u0131nda m\u0259rhum\u00a0<b>C\u0259lil Binn\u0259tovun, X\u0259lil Allahverdiyevin, R\u0259\u015fid Faxral\u0131n\u0131n, Musa \u00c7obanovun, M\u00fc\u015ffiq \u00c7obanl\u0131n\u0131n<\/b>\u00a0v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n xidm\u0259tl\u0259rini he\u00e7 vaxt unutmaq olmaz.<\/p>\n<p>Sevindirici hald\u0131r ki, son ill\u0259rd\u0259 d\u0259y\u0259rli ziyal\u0131m\u0131z\u00a0<b>\u018flixan Y\u0259hyao\u011flu<\/b>nun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259yi say\u0259sind\u0259\u00a0<b>Bolisid\u0259 Az\u0259rbaycan M\u0259d\u0259niyy\u0259t M\u0259rk\u0259zi<\/b>\u00a0yarad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 onun \u00f6z\u00fcn\u00fcn redaktorlu\u011fu il\u0259\u00a0<b>&#8220;\u00dcM\u0130D&#8221;<\/b>\u00a0adl\u0131 q\u0259zet n\u0259\u015fr olunma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><b>Toponiml\u0259ri:<\/b>\u00a01990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259nd toponiml\u0259ri ba\u015fqa adlarla \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rilib, o c\u00fcml\u0259d\u0259n: Abdall\u0131 \u2013 Cav\u015faniani (Cav\u015fanl\u0131), Arakel \u2013 Zezvnar, Ar\u0131xl\u0131 \u2013 Naxidur (Anaxat\u0131r), Bala Mu\u011fanl\u0131 \u2013 Parizi (P\u0259hriz), C\u0259f\u0259rli \u2013 Samtredo, Da\u015fd\u0131o\u011fullar \u2013 Muxran, D\u0259mirli \u2013 Xaxalacvar, \u018fsm\u0259l\u0259r \u2013 Mc\u011fnet, Faxral\u0131 \u2013 Talaver, Yuxar\u0131 G\u00fcl\u0259ver \u2013 Cipor, A\u015fa\u011f\u0131 G\u00fcl\u0259ver \u2013 Qeta (G\u0259di), Hasanxocal\u0131 \u2013 Xidisq\u011furi (K\u00f6rp\u00fcqula\u011f\u0131), \u0130mirh\u0259s\u0259n \u2013 Savanet, \u0130nc\u0259o\u011flu \u2013 Zemo-Bolnis, Kolagir \u2013 Surtav, Qarada\u015f \u2013 \u0130cri, Qo\u00e7ulu \u2013 Capala, Qo\u015fais\u0259 \u2013 Arkevani, M\u0131\u011f\u0131rl\u0131 \u2013 Vanat, Molla-\u018fhm\u0259dli \u2013 Xataveti, Babaki\u015fil\u0259r (Musaprian) \u2013 Potsxveriani, Sarallar \u2013 Zvaret, Sara\u00e7l\u0131 \u2013 Mamxut, Sisqala \u2013 Cre\u015f.<\/p>\n<p><b>BOLN\u0130S\u0130 RAYONUNDAKI K\u018fNDL\u018fR:<\/b><\/p>\n<p>Abdall\u0131 (Cav\u015fanl\u0131) k\u0259ndi (geni\u015f)<br \/>\nA\u011falar k\u0259ndi<br \/>\nAkaurt (Ayorta) k\u0259ndi<br \/>\nArakol &#8211; Arakel (Zezvnar) k\u0259ndi<br \/>\nAr\u0131xl\u0131 (Anahatir) k\u0259ndi (geni\u015f)<br \/>\nBabaki\u015fil\u0259r &#8211; Musoprian (Pochivarli) k\u0259ndi<br \/>\nBala Mu\u011fanli (P\u0259hriz) k\u0259ndi<br \/>\nBala Darbaz k\u0259ndi<br \/>\nBal\u0131c k\u0259ndi<br \/>\nB\u0259yt\u0259k\u0259r &#8211; B\u0259rt\u0259k\u0259r (B\u0259yt\u0259k\u0259r) k\u0259ndi<br \/>\n\u00c7\u0259f\u0259rli (Samgeret) k\u0259ndi<br \/>\nDarbaz k\u0259ndi<br \/>\nDa\u015fd\u0131qullar (Muxran) k\u0259ndi<br \/>\nD\u0259ll\u0259r (M\u00fc\u015f\u0259v\u0259n) k\u0259ndi<br \/>\nD\u0259mirli k\u0259ndi<br \/>\n\u018fsm\u0259l\u0259r (Mec\u011fnet) k\u0259ndi<br \/>\nFaxral\u0131 (D\u0259l\u0259ver) k\u0259ndi (geni\u015f)<br \/>\nG\u00fcl\u0259ver k\u0259ndi<br \/>\nHasanxocal\u0131 (Hidisk\u011furi-k\u00f6rp\u00fcqula\u011fi) k\u0259ndi<br \/>\n\u0130mirh\u0259s\u0259n (Savanet) k\u0259ndi<br \/>\n\u0130nc\u0259o\u011flu (Zemo-Bolnisi) k\u0259ndi<br \/>\nQarada\u015f (\u0130\u00e7ri, Qara\u00e7\u00f6p) k\u0259ndi<br \/>\nQaratikan k\u0259ndi<br \/>\nKazret q\u0259s\u0259b\u0259si<br \/>\nK\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i (Kvemo-Bolnisi) k\u0259ndi<br \/>\nKipircik k\u0259ndi<br \/>\nQo\u00e7ulu (Capala) k\u0259ndi<br \/>\nKolagir (Curtav) k\u0259ndi<br \/>\nQo\u015fakils\u0259 (Erkevan) k\u0259ndi<br \/>\nM\u0131\u011f\u0131rl\u0131 (Vanat) k\u0259ndi<br \/>\nMolla \u018fhm\u0259dli (Hatavet) k\u0259ndi<br \/>\nPoladauri k\u0259ndi<br \/>\nSamsevris (\u015e\u0259m\u015fi\u00f6y\u00fc) k\u0259ndi<br \/>\nSarallar (Ziyar\u0259t) k\u0259ndi<br \/>\nSaracl\u0131 (Mamhut) k\u0259ndi<br \/>\nS\u0259n\u0259b &#8211; Senef k\u0259ndi<br \/>\nSisqala (Sayal\u0131o\u011flu) k\u0259ndi<br \/>\n\u015eahbuzlu k\u0259ndi<br \/>\nTamariz q\u0259s\u0259b\u0259si<br \/>\nTanziya k\u0259ndi<br \/>\nZol-G\u00f6y\u0259c k\u0259ndi<\/p>\n<p><a class=\"highslide\" href=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2016-01\/1452253841_borcali-toponimleri-1.jpg\" rel=\"highslide\"><img decoding=\"async\" title=\"BOLUS (BOLN\u0130S\u0130) RAYONU - 01\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2016-01\/thumbs\/1452253841_borcali-toponimleri-1.jpg\" alt=\"BOLUS (BOLN\u0130S\u0130) RAYONU - 01\" \/><\/a><\/p>\n<p><b>P.S.:<\/b><\/p>\n<p>\u018fZ\u0130Z OXUCULARIMIZ!..<br \/>\nULU BOR\u00c7ALIm\u0131zdak\u0131 bu v\u0259 ya dig\u0259r Q\u018fD\u0130M K\u018fNDL\u018fR\u0130M\u0130ZL\u018f,<br \/>\nEL-OBALARIMIZLA, bir s\u00f6zl\u0259 TOPON\u0130ML\u018fR\u0130M\u0130ZL\u018f, el\u0259c\u0259 d\u0259<br \/>\nBU B\u00d6LG\u018fN\u0130N M\u018f\u015eHURLARI il\u0259 ba\u011fl\u0131<br \/>\n\u00d6Z QEYDL\u018fR\u0130N\u0130Z\u0130 v\u0259<br \/>\nD\u018fY\u018fRL\u0130 M\u00dcLAH\u0130Z\u018fL\u018fR\u0130N\u0130Z\u0130<br \/>\nB\u0130Z\u018f YAZMA\u011eINIZI XAH\u0130\u015e ED\u0130R\u0130K!..<br \/>\n\u018fVV\u018fLC\u018fD\u018fN T\u018f\u015e\u018fKK\u00dcR ED\u0130R V\u018f S\u0130ZL\u018fR\u018f U\u011eURLAR ARZULAYIRIQ!..<\/p>\n<p><i>B\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ehtiramla,<br \/>\n<\/i><\/p>\n<div>M\u00dc\u015eF\u0130Q BOR\u00c7ALI.<\/div>\n<p><b><br \/>\n<i>\u00dcnvanlar\u0131m\u0131z:<\/i><\/b><\/p>\n<p>M-Borcali@mail.ru<\/p>\n<p><i>v\u0259 ya:<\/i><\/p>\n<p>info@zim.az<\/p>\n<p><b>BOLULUS (\u0130ND\u0130 BOLN\u0130S\u0130 RAYONU):<\/b><\/p>\n<p>BOLUS (V\u018f YA BOLULUS) &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n m\u0259r\u00adk\u0259zi \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n indiki Bolnisi rayonunun \u0259vv\u0259lki q\u0259\u00addim ad\u0131\u00add\u0131r. Tiflisd\u0259n 63 km c\u0259nub-\u015f\u0259rqd\u0259, Ma\u015faver \u00e7ay\u0131\u00adn\u0131n sol sahilind\u0259, Tapan da\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcneyind\u0259 yerl\u0259\u015fir. Bu oy\u00adkonim, \u00e7ox g\u00fcman ki, t\u00fcrk dil\u00adl\u0259rind\u0259 \u00abbolluq\u00bb m\u0259nas\u0131n\u0131 bil\u00addi\u00adr\u0259n \u00abbol\u00bb v\u0259 \u00ab\u0259yal\u0259t, nahiy\u0259, b\u00f6lg\u0259\u00bb m\u0259nalar\u0131n\u0131 bildir\u0259n \u00abulus\u00bb s\u00f6z\u00ad\u00adl\u0259\u00adri\u00adnin birl\u0259\u015f\u00adm\u0259sind\u0259n d\u00fcz\u0259lmi\u015f v\u0259 bu \u0259razid\u0259ki Bolus v\u0259 ya Bol\u00adu\u00adlus (indiki Bol\u00adnisi) \u00e7ay\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar ya\u00adran\u00adm\u0131\u015f\u00ad\u00add\u0131r. \u00dcmumi m\u0259nas\u0131 \u00abbolluq m\u0259\u00adka\u00adn\u0131, bol\u00adluq b\u00f6lg\u0259si\u00bb de\u00adm\u0259k\u00addir. \u00abBolulus\u00bb, \u0259sas\u0259n, Bor\u00e7al\u0131\u00adn\u0131n Ba\u011f b\u00f6l\u00ad\u00adg\u0259sind\u0259 yer\u00adl\u0259\u00ad\u015fir. \u0130ndi bu b\u00f6lg\u0259 Bolnisi rayonu ad\u00adla\u00adn\u0131r. Bol\u00adnisi h\u0259m ra\u00adyon &#8211; inzibati \u0259razisinin, h\u0259m rayon m\u0259r\u00ad\u00adk\u0259zi\u00adnin ad\u0131d\u0131r. Bun\u00addan ba\u015f\u00adqa, \u00abBolnisi\u00bb s\u00f6z\u00fc \u00abBolnis K\u0259p\u0259\u00adn\u0259k\u00ad\u00e7i\u00bb ifad\u0259sinin t\u0259r\u00adki\u00adbind\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259dilir. Bel\u0259c\u0259 d\u0259, XX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259n son\u00ad\u00adra 1500 ild\u0259n \u00e7ox ya\u015f\u0131 olan K\u0259p\u0259\u00adn\u0259k\u00e7i k\u0259n\u00ad\u00addi d\u0259 Kvemo-Bolnisi (A\u015fa\u00ad\u011f\u0131 Bolnisi) adland\u0131r\u0131ld\u0131. \u0130ndiki Bolnisi \u015f\u0259h\u0259rinin \u0259razisi d\u0259 tarix\u0259n onun q\u0259rb t\u0259r\u0259fin\u00add\u0259ki qur\u00ad\u00adtaraca\u00ad\u011f\u0131nda yer\u00adl\u0259\u015f\u00admi\u015f C\u00fcr\u00fck Q\u0259m\u0259rli k\u0259ndinin tor\u00adpaq\u00adlar\u0131 olub.<br \/>\n\u00c7ar Rusiyas\u0131 G\u00fcney Qafqazda \u00f6z i\u015f\u011fal\u0131n\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u00add\u0131q\u00addan sonra 1815-1818-ci ill\u0259rd\u0259 bu \u0259razil\u0259r\u0259 almanlar k\u00f6\u00e7\u00fc\u00adr\u00fcl\u00fcb yerl\u0259\u015fdirildi. Bel\u0259c\u0259 d\u0259, Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi his\u00ads\u0259\u00ad\u00adsind\u0259 yeni bir alman ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si yarand\u0131. Bu m\u0259n\u00adt\u0259\u00adq\u0259 Yekaterinfeld adland\u0131r\u0131ld\u0131. 1921-ci ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda So\u00ad\u00ad\u00advet hakimiyy\u0259ti qurulduqdan sonra Yekaterinfeldin ad\u0131 d\u0259yi\u015f\u00addirilib L\u00fcksemburq qoyuldu. 1941-ci ild\u0259 Almaniya-SSR\u0130 m\u00fc\u00ad\u00adharib\u0259si ba\u015flanan kimi SSR\u0130 h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n bu \u0259razid\u0259 t\u0259xmin\u0259n 125 illik ta\u00adrix\u0259 malik olan almanlar Sibir\u0259, Qaza\u00adx\u0131s\u00adtana v\u0259 Orta Asi\u00adya\u00adya s\u00fcr\u00adg\u00fcn edildil\u0259r\u2026Bundan son\u00adra, L\u00fck\u00ad\u00ad\u00adsemburq q\u0259s\u0259\u00adb\u0259sin\u0259 C\u00fc\u00adr\u00fck Q\u0259\u00adm\u0259r\u00adli k\u0259ndinin \u0259halisi k\u00f6\u00ad\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc v\u0259 k\u0259nd l\u0259\u011fv edildi. Ey\u00adni zamanda L\u00fcksemburq q\u0259\u00ads\u0259b\u0259sin\u0259 Q\u0259rbi G\u00fcrc\u00fcs\u00adtandan g\u00fcr\u00adc\u00fcl\u0259r g\u0259tirildi. Bel\u0259likl\u0259, sa\u00adbiq L\u00fcksemburq q\u0259s\u0259b\u0259sinin d\u0259 ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirilib, Bolnisi qo\u00ad\u00ad\u00adyuldu. 1967-ci il\u00add\u0259n Bolnisi q\u0259\u00ads\u0259\u00adb\u0259sin\u0259 \u015f\u0259h\u0259r statusu ve\u00adril\u00addi. Bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 bir s\u0131ra xalqlar\u00ad\u0131n n\u00fc\u00adma\u00ady\u0259nd\u0259l\u0259ri, o c\u00fcm\u00adl\u0259\u00add\u0259n, g\u00fcr\u00ad\u00adc\u00fc\u00adl\u0259r, az\u0259rbay\u00adcanl\u0131lar, er\u00adm\u0259\u00adni\u00adl\u0259r, ruslar, osetinl\u0259r, yu\u00adnan\u00adlar v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. Bol\u00adnisi \u015f\u0259\u00adh\u0259rind\u0259 740 az\u0259r\u00ad\u00ad\u00adbay\u00adcanl\u0131 ail\u0259si, ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, 3 min n\u0259\u00adf\u0259rd\u0259n \u00e7ox soy\u00adda\u00ad\u015f\u0131m\u0131z m\u0259s\u00adkun\u00adla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, 70 il d\u00fcn\u00adya\u00adya mey\u00ad\u00addan oxu\u00adyan SSR\u0130 imperiyas\u0131 \u00e7\u00f6k\u00add\u00fcy\u00fc za\u00adman ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130 h\u00f6\u00adkum\u0259ti xalq\u00adlar aras\u0131nda \u00abmilli-\u0259dav\u0259t toxumu\u00bb s\u0259pdi. Bu \u00abto\u00adxum\u00bb tez c\u00fcc\u0259r\u00adti verdi. Z.Qam\u00adsa\u00adxur\u00addiya h\u00f6ku\u00adm\u0259\u00adti Az\u0259r\u00ad\u00adbay\u00adcan mill\u0259\u00adtin\u00add\u0259n olan \u0259halini G\u00fcrc\u00fcs\u00adtandan \u00e7\u0131xar\u00adma\u00ad\u011fa ba\u015f\u00adlad\u0131. Onlar\u0131n ara\u00ads\u0131n\u00adda ilk \u00ab\u00e7\u0131xar\u0131lanlar, qovu\u00adlan\u00adlar\u00bb Bolnisi \u015f\u0259\u00adh\u0259ri\u00adnin az\u0259r\u00adbay\u00ad\u00adcan\u00adl\u0131 sakinl\u0259ri oldular.<br \/>\n1989-cu ild\u0259 \u0259halinin siyah\u0131ya al\u0131n\u00adma\u00ads\u0131na g\u00f6r\u0259 Bolnisi ra\u00adyo\u00adnunda soyda\u015flar\u0131m\u0131z 53808 n\u0259f\u0259r olub, bu da rayon \u0259ha\u00adli\u00adsi\u00ad\u00adnin 66%-i dem\u0259k\u00addir. 2002-ci ild\u0259 is\u0259, soyda\u015flar\u0131m\u0131z 49025 n\u0259f\u0259r olub. Bu da k\u0259nd \u0259halisinin 85% dem\u0259kdir. \u00c7\u00fcn\u00adki 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 ra\u00adyo\u00adnun Bol\u00adni\u00adsi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n v\u0259 Kazreti \u015f\u0259h\u0259r tipli q\u0259s\u0259b\u0259\u00adsin\u00add\u0259n soy\u00adda\u015fla\u00adr\u0131\u00adm\u0131z qeyri-qanuni olaraq \u00e7\u0131xar\u0131l\u00adm\u0131\u015f\u00ad\u00add\u0131r&#8230; Bu da Bol\u00adnisi rayo\u00adnunda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259x\u00ad\u00admin\u0259n 5000 n\u0259f\u0259r azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Haz\u0131rda Bol\u00ad\u00ad\u00adnisi rayonunda 1 \u015f\u0259h\u0259r, 2 q\u0259s\u0259b\u0259, 11 k\u0259nd m\u0259clisi, 45 k\u0259nd var. 37 k\u0259ndin \u0259ha\u00adlisi el\u00adlikl\u0259 az\u0259rbay\u00adcan\u00adl\u0131lard\u0131r. Ra\u00adyo\u00adnun indi 80.000 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n \u0259ha\u00adli\u00adsi var ki, onun da t\u0259x\u00admi\u00adn\u0259n 70 %-ini soy\u00adda\u015f\u00adlar\u0131m\u0131z t\u0259\u015f\u00adkil edirl\u0259r.<br \/>\nBolnisi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 is\u0259 haz\u0131rda c\u0259mi 36 az\u0259r\u00ad\u00ad\u00adbay\u00adcanl\u0131 ail\u0259si ya\u00ad\u015fa\u00admaq\u00addad\u0131r\u2026 Onu da qeyd ed\u0259k ki, 1970-1980-i ill\u0259rd\u0259 ra\u00ad\u00ad\u00ad\u00adyon \u0259halisinin 65%-d\u0259n \u00e7o\u00adxunu az\u0259rbay\u00adcan\u00adl\u0131lar t\u0259\u015f\u00adkil et\u00addiyi kimi, o d\u00f6vr\u00fcn ra\u00adyon-inzibati t\u0259\u015fkilat\u00adlar\u0131nda i\u015fl\u0259\u00ady\u0259n\u00ad\u00adl\u0259rin, b\u0259l\u00adk\u0259 d\u0259, 70%-\u0259 q\u0259\u00add\u0259ri d\u0259 az\u0259rbaycan\u00adl\u0131lar idi. \u0130ndi \u0259hali\u00adnin faiz nisb\u0259ti qalxsa da, rayon &#8211; inzibati t\u0259\u015fki\u00adlat\u00adlar\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259nl\u0259rin say\u0131, b\u0259l\u00ad\u00adk\u0259, he\u00e7 1%- d\u0259 t\u0259\u015fkil et\u00admir. G\u00fc\u00adman ki, bu bar\u0259d\u0259 h\u0259m G\u00fcr\u00adc\u00fcs\u00adtan h\u00f6kum\u0259ti, h\u0259m d\u0259 Bol\u00adnisi rayo\u00adnuna r\u0259h\u00adb\u0259rlik ed\u0259n t\u0259\u015f\u00adkilatlar d\u00fc\u015f\u00fc\u00adn\u0259c\u0259kl\u0259r\u2026<br \/>\nOnu da qeyd ed\u0259k ki, 1930-cu ill\u0259rd\u0259n 1990-c\u0131 il\u0259 q\u0259d\u0259r Bol\u00adnisi \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 K\u0259nd T\u0259ss\u0259rr\u00fcfat\u0131 Tex\u00adni\u00adkumu, Tibb M\u0259kt\u0259bi, M.F.Axundzad\u0259 ad\u0131na orta m\u0259kt\u0259b, m\u0259\u00add\u0259\u00adniyy\u0259t m\u0259rk\u0259zi, xalq teatr\u0131, \u00abK\u00f6n\u00fcl\u00bb ansambl\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6s\u00adt\u0259r\u00admi\u015f, 1935-ci ild\u0259n \u00abAl bay\u00adraq\u00bb, sonralar \u00abQ\u0259l\u0259b\u0259 bay\u00adra\u011f\u0131\u00bb, 1990-c\u0131 ild\u0259n is\u0259 \u00abBol\u00adnisi\u00bb ad\u00adl\u0131 q\u0259zet Az\u0259rbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc dil\u0259rind\u0259 n\u0259\u015fr olun\u00admu\u015fdur. Q\u0259zetin inki\u015faf\u0131nda v\u0259 t\u0259\u00adlat\u00fcml\u00fc \u00abyenid\u0259nqurma\u00bb ill\u0259rind\u0259n sonra n\u0259\u015fr olunmas\u0131nda m\u0259rhum C\u0259lil Binn\u0259tovun, X\u0259lil Allahverdiyevin, R\u0259\u015fid Fax\u00adra\u00adl\u0131n\u0131n, Musa \u00c7obanovun, M\u00fc\u015ffiq \u00c7obanl\u0131n\u0131n v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n xid\u00adm\u0259tl\u0259rini he\u00e7 vaxt unutmaq olmaz.<\/p>\n<p><b>BOLN\u0130S\u0130 B\u018fL\u018fD\u0130YY\u018fS\u0130<br \/>\n<\/b><br \/>\nXIX y\u00fczilliyin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r Bolnisi b\u0259l\u0259diyy\u0259sinin \u0259razisi m\u00fcs\u0259lman-t\u00fcrk Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin, \u00e7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 is\u0259 Bor\u00e7al\u0131 sultanl\u0131\u011f\u0131nn t\u0259rkibind\u0259 olmu\u015fdur. \u0130ndiki Bolnisi \u015f\u0259h\u0259ri 1818-ci ilin pay\u0131z\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fam\u0131\u015f \u00c7\u00f6r\u00fck Q\u0259m\u0259rli k\u0259ndinin yerind\u0259 v\u0259 rus \u00e7ar\u0131 I Pavelin q\u0131z\u0131 Yekaterinan\u0131n \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 almanlar \u00fc\u00e7\u00fcn sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. I Napoleon m\u00fcharib\u0259l\u0259ri zaman\u0131 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f 116 alman ail\u0259sinin yerl\u0259\u015fdirildiyi q\u0259s\u0259b\u0259 Yekaterinenfeld adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00fcrc\u00fcstanda sovet rejimi qurulduqdan sonra 1921-ci ild\u0259n q\u0259s\u0259b\u0259nin ad\u0131 d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k, alman kommunisti Roza L\u00fcksemburqun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 L\u00fcksemburq adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Almaniyan\u0131n SSR\u0130-y\u0259 h\u00fccumu n\u0259tic\u0259sind\u0259 1941-ci ilin oktyabr\u0131nda L\u00fcksemburq almanlar\u0131 Qazax\u0131stana s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f v\u0259 1943-c\u00fc ild\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259nin ad\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259l\u0259r\u0259k Bolnisi olmu\u015fdur. 1967-ci ilin dekabr\u0131nda Bolnisi q\u0259s\u0259b\u0259sin\u0259 \u015f\u0259h\u0259r statusu verilmi\u015fdir.<br \/>\nBolnisid\u0259 (\u00c7\u00f6r\u00fck Q\u0259m\u0259rli) \u0259n q\u0259dim xristian m\u0259b\u0259di \u2013 Sioni yerl\u0259\u015fir. G\u00f6rk\u0259mli alban\u015f\u00fcnas alim alim K.Treverin fikrinc\u0259 Bolnisi Sionu tikinti \u00fcslubuna g\u00f6r\u0259 alban xristian m\u0259b\u0259dl\u0259ri il\u0259 tam eyniyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir v\u0259 g\u00fcrc\u00fc-erm\u0259ni kils\u0259l\u0259rind\u0259n s\u0259kkizgu\u015f\u0259li r\u0259sml\u0259ri il\u0259 se\u00e7ilirl\u0259r. G\u00fcrc\u00fc t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 A.\u015eanidzenin fikrinc\u0259 V-VI \u0259srl\u0259rd\u0259 indi G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisind\u0259 olan tarixi Albaniya torpaqlar\u0131nda in\u015fa olunmu\u015f xristian m\u0259b\u0259dl\u0259rind\u0259n tap\u0131lan yaz\u0131lar g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin \u015f\u0259rq qon\u015fular\u0131 olan v\u0259 Albaniya d\u00f6vl\u0259tin\u0259 daxil olan \u201cxerami\u201d adl\u0131 xalq\u0131n dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki Bolnisi b\u0259l\u0259diyy\u0259si \u0259razisind\u0259ki Faxral\u0131 k\u0259ndind\u0259 d\u0259 \u201cs\u0259kkiz ayaq\u201d adlanan m\u0259b\u0259d vard\u0131r.<\/p>\n<p>Bolnisi az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n soyk\u00f6k\u00fcnd\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f \u0259n q\u0259dim t\u00fcrk tayfalar\u0131 iskitl\u0259r v\u0259 kimmerl\u0259r olmu\u015fdur. Kimmerl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 olan toponim \u0259razisind\u0259 indiki Bolnisi \u015f\u0259h\u0259rinin sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00c7\u00f6r\u00fck Q\u0259m\u0259rli k\u0259ndi hesab oluna bil\u0259r. Bolnisi az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n\u0131n soyk\u00f6k\u00fcnd\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f dig\u0259r t\u00fcrk tayfas\u0131 olan x\u0259z\u0259rl\u0259rin ad\u0131 indi b\u0259l\u0259diyy\u0259nin t\u0259rkibin\u0259 daxil olan \u201cXazar+eti\u201d (Kazreti) q\u0259s\u0259b\u0259sinin ad\u0131nda qorunub saxlan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bolnisi b\u0259l\u0259diyy\u0259sinin \u00fcmumi sah\u0259si 804 km\u00b2 &#8211; dir. 1 \u015f\u0259h\u0259r,2 q\u0259s\u0259b\u0259 v\u0259 45 k\u0259ndd\u0259n ibar\u0259t b\u0259l\u0259diyy\u0259nin \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tini Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri t\u0259\u015fkil edir.<br \/>\nPrefektliy\u0259 daxil olan k\u0259ndl\u0259rin 37-d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar ya\u015fay\u0131rlar. Bu da b\u0259l\u0259diyy\u0259 \u0259halisinin 65,98 %-ni t\u0259\u015fkil edir. 1989-cu ild\u0259n ba\u015flayaraq Bolnisi \u015f\u0259h\u0259r m\u0259rk\u0259zind\u0259n v\u0259 Kazreti q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259n qovulan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n evl\u0259rin\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si b\u00f6lg\u0259nin etnik t\u0259rkibinin d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Qalan k\u0259ndl\u0259rin 6-da g\u00fcrc\u00fcl\u0259r, 2-d\u0259 is\u0259 erm\u0259nil\u0259r \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. B\u0259l\u0259diyy\u0259nin inzibati \u0259razisin\u0259 daxil olan 2 az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndi &#8211; Faxral\u0131 v\u0259 Bolus K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7isi \u0259halisinin say\u0131na g\u00f6r\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n ilk onlu\u011funa aid olan \u0259n iri k\u0259ndl\u0259r s\u0131ras\u0131na daxildir.<\/p>\n<p>Ke\u00e7\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rinin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Bolnisi v\u0259 Kazreti \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq rayonun k\u0259nd \u0259halisinin 85%-i az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259t oldu\u011fu halda, \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisi \u00fczr\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici c\u0259misi 4.2%-\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n<p>Eyni zamanda Bolnisi b\u0259l\u0259d\u0259yy\u0259sin\u0259 daxil olan Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin q\u0259dimd\u0259n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 yurd yerl\u0259rinin adlar\u0131 s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. Ayorta, Darvaz v\u0259 Beyt\u0259k\u0259r k\u0259ndl\u0259rinin adlar\u0131 saxlansa da qalan az\u0259rbaycanl\u0131lar k\u0259ndl\u0259rinin ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir. N\u0259tic\u0259d\u0259 Sayal\u0131 o\u011flu k\u0259ndi Balaxuriy\u0259, M\u0131\u011f\u0131rl\u0131 Vanatiy\u0259, A\u015fa\u011f\u0131 G\u00fcl\u0259ver Qetaya, Abdall\u0131 Djav\u015fnianiy\u0259, Zol G\u00fcv\u0259c Dzveli Kve\u015fiy\u0259, Arag\u00f6l Dzedzvnarianiy\u0259,Sarallar Zvaretiy\u0259, Yuxar\u0131 Qo\u015fakils\u0259 Zemo-Arkevaniy\u0259, Qarada\u015fl\u0131 \u0130tsriaya, A\u015fa\u011f\u0131 Qo\u015fakils\u0259 Kvemo-Arkevaniy\u0259, K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i Kvemo Bolnisiy\u0259, Sara\u00e7l\u0131 Mamxutiy\u0259, Da\u015fl\u0131qullar Muxranaya, D\u0259ll\u0259r Mu\u015fevaniy\u0259, \u018fsm\u0259l\u0259r Msknetiy\u0259, Ar\u0131xl\u0131 Naxiduriy\u0259, Bala Darvaz Patara-Darbaziy\u0259, \u00c7atax Poladauiriy\u0259, Babaki\u015fil\u0259r Potsxveraniy\u0259, Qaratikan Saberetiy\u0259, \u0130mirh\u0259s\u0259n Savanetiy\u0259, C\u0259f\u0259rli Samtredoya, \u015e\u0259m\u015fi evi Samtevrisiy\u0259, Faxral\u0131 Telavariy\u0259, Molla \u018fhm\u0259dli Xatavetiy\u0259, D\u0259mirli Xaxaladjvariy\u0259, H\u0259s\u0259n Xocal\u0131 Xidiskuriy\u0259, Yuxar\u0131 G\u00fcl\u0259ver Tsiporiy\u0259, Kolay\u0131r Tsurtaviy\u0259, Qo\u00e7ulu \u00c7apalaya, Sisqala \u00c7re\u015fiy\u0259, \u0130nc\u0259 o\u011flu is\u0259 \u015eua Bolnisiy\u0259 \u201c\u00e7evrilmi\u015f\u201ddir.<\/p>\n<p>ABDALLI (AVDALLI) &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259\u00adsinin Bolulus, indiki Bolnisi rayonunda Ma\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 11 km g\u00fcnbatarda, Tiflis-Bol\u00adnis-\u0130r\u0259van avtomobil yolunun k\u0259nar\u0131nda, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259\u00adsin\u00add\u0259n 620 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n q\u0259dim t\u00fcrk k\u0259ndinin ad\u0131\u00add\u0131r.<br \/>\nSon il\u00adl\u0259rd\u0259, \u00e7ox t\u0259\u0259s\u00ads\u00fcfl\u0259r olsun ki, Abdall\u0131n\u0131n ad\u0131 d\u0259yi\u015f\u00addi\u00adrilib, g\u00fcr\u00adc\u00fc dilind\u0259 \u00abCa\u00advaxi\u00bb qoyulub. \u018fhalisi 1000 n\u0259f\u0259r\u0259 ya\u00adx\u0131n\u00add\u0131r. K\u0259nd\u00ad\u00add\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259k\u00adt\u0259bi 1927-ci ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b. Tan\u0131nm\u0131\u015f ictimaiy\u0259t\u00e7il\u0259r M\u0259mm\u0259d M\u0259mm\u0259dov, \u0130svahan \u015ea\u00admilov, Kamal N\u0259viyev v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259l\u0259ridir.<br \/>\nK\u0259n\u00addin yax\u0131n\u0131nda qaya \u00fcst\u00fcnd\u0259ki q\u0259dim qalan\u0131 Koro\u011flu qa\u00adlas\u0131 adland\u0131r\u0131rlar.<br \/>\nAb\u00addall\u0131 k\u0259n\u00addinin ad\u0131 \u00abavdal\u00bb v\u0259 ya \u00ababdal\u00bb etnonimi il\u0259 ba\u011f\u00ad\u00ad\u00ad\u00adl\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycanda bu etnonim il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra oy\u00adko\u00adnim\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adl\u0259r vard\u0131r. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, A\u011fdam ra\u00adyo\u00adnunda Abdal v\u0259 To\u00advuz ra\u00adyon\u00adunda Abdal, O\u011fuz rayo\u00adnunda Abdall\u0131, Xanlar rayo\u00adnun\u00adda \u00c7oban Abdall\u0131 k\u0259ndl\u0259ri vard\u0131r.. Q\u0259b\u0259l\u0259 rayonunda Nis Av\u00addall\u0131, Qubadl\u0131 rayonunda Abdalanl\u0131, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda (in\u00addiki Er\u00adm\u0259nistanda), x\u00fcsusil\u0259 sabiq \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Q\u0259\u00adrip\u00adbasar v\u0259 Q\u0131rxbulaq mahallar\u0131nda Av\u00addallar k\u0259nd\u00adl\u0259ri vard\u0131r. H\u0259m\u00e7inin, Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim v\u0259 dilb\u0259r gu\u015f\u0259l\u0259rind\u0259n olan v\u0259 hazirda d\u00fc\u015fm\u0259n erm\u0259ni q\u0259sbkarlar\u0131n\u0131n \u0259sar\u0259tind\u0259 olan La\u00ad\u00e7\u0131n \u015f\u0259\u00adh\u0259\u00adri d\u0259 1923-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r Av\u00addal\u00adlar ad\u00adlan\u00adm\u0131\u015fd\u0131r. (M\u0259n\u00adb\u0259l\u0259rin verdiyi m\u0259lu\u00admat\u00adla\u00adra g\u00f6r\u0259, Avdal q\u0259dim t\u00fcrk tayfa\u00adlar\u0131ndan biri olmu\u015fdur.) B\u00f6\u00ady\u00fck Qaf\u00adqaz da\u011f\u00adlar\u0131n\u0131n yamac\u00adlar\u0131nda &#8211; Nax\u00e7\u0131van \u0259razisind\u0259 Av\u00addal da\u00ad\u011f\u0131 (oro\u00adnimi), Araz \u00e7a\u00ady\u0131 vadi\u00adsind\u0259 v\u0259 h\u0259m\u00e7inin, Az\u0259r\u00adbay\u00ad\u00adcan\u0131n dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 bir ne\u00ad\u00e7\u0259 Av\u00addal yur\u00addu, Avdal oca\u011f\u0131 deyil\u0259n yerl\u0259r qeyd olun\u00admu\u015f\u00addur. H\u0259m\u00ad\u00ad\u00ad\u00e7inin, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259, \u018ffqan\u0131standa, Qara\u00ad\u00e7ay v\u0259 Balkar\u00adlarda, \u0130raqda Avdal etnonimi il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox abid\u0259 v\u0259 k\u0259nd\u00adl\u0259r m\u00f6v\u00ad\u00adcud\u00addur. Bu is\u0259, \u00abavdal\u00bb tayfas\u0131n\u0131n q\u0259dim zaman\u00adlarda \u0259sr\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adl\u0259r boyu k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat ke\u00e7irm\u0259si v\u0259 m\u00fcx\u00adt\u0259lif tayfalar t\u0259r\u0259\u00adfind\u0259n s\u0131x\u0131\u015f\u00add\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. Avdal s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fcmumi m\u0259\u00adnas\u0131 \u00abovu qoruyan, ova arxa olan\u00bb, t\u00fcrkdilli xalq\u00adlar\u0131n mi\u00adfologiyas\u0131nda deyildiyi kimi \u00abov tanr\u0131s\u0131\u00bb dem\u0259kdir. Klassik Az\u0259rbaycan \u015fairl\u0259rind\u0259n N\u0259simi v\u0259 \u015eah \u0130s\u00admay\u0131l X\u0259tayi d\u0259 av\u00addal tayfa\u00ads\u0131ndan olmu\u015flar.<\/p>\n<p>A\u011eALIQ (A\u011eALAR) &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259\u00adsi\u00adnin Bolu\u00adlus (indiki Bol\u00adnisi rayonu) nahiy\u0259sind\u0259 K\u0259p\u0259\u00adn\u0259k\u00e7i k\u0259n\u00addinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, Bolnis\u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259\u00adzind\u0259n 8 km g\u00fcneyd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n q\u0259dim t\u00fcrk k\u0259ndinin ad\u0131d\u0131r. \u018fhalisi 112 n\u0259f\u0259rdir. Bu oykonim \u00aba\u011fa\u00bb s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u00ab-l\u0131q\u00bb \u015f\u0259\u00adkil\u00ad\u00ad\u00ad\u00e7isinin bir\u00adl\u0259\u015f\u00adm\u0259sin\u00add\u0259n yaran\u0131b.<\/p>\n<p>AYORTA (AKAURT-AKAYURD) &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bol\u00adnisi rayonunda Ma\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sol t\u0259r\u0259find\u0259, rayon m\u0259r\u00adk\u0259zind\u0259n 12 km g\u00fcn\u00adbatarda, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 720 m y\u00fck\u00ads\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bu oykonimi A\u011fa yurdu de\u00adyimiyl\u0259, yaxud t\u00fcrk dilind\u0259ki \u00abaka\u00bb (b\u00f6y\u00fck qarda\u015f) v\u0259 yurd s\u00f6zl\u0259riyl\u0259 \u0259la\u00adq\u0259l\u0259n\u00addirirl\u0259r.<br \/>\nBu k\u0259ndin ad\u0131 r\u0259smi s\u0259\u00adn\u0259d\u00adl\u0259rd\u0259 Akaurt kimi r\u0259s\u00admi\u00adl\u0259\u015fdirilib. Yax\u0131nl\u0131qda V-VIII \u0259srl\u0259r\u0259 Aid iri d\u00f6rdk\u00fcnc da\u015f\u00adlar\u00adla h\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f memarl\u0131q abid\u0259si a\u015fkar\u00adla\u00adn\u0131b. \u018fhalisi 1100 n\u0259\u00adf\u0259rdir. K\u0259nd\u00ad\u00add\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259k\u00adt\u0259bi 1922-ci ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b. Filoloq-alim Razim M\u0259mm\u0259dli, \u018fm\u0259k\u00ad\u00addar m\u00fc\u0259l\u00adliml\u0259r \u018fli v\u0259 Nof\u0259l M\u0259m\u00ad\u00adm\u0259dovlar, icti\u00admai\u00ady\u0259t\u00ad\u00e7il\u0259r Vaqif Mustafayev, Vey\u00ads\u0259l M\u0259m\u00ad\u00ad\u00ad\u00adm\u0259dov, h\u00fcquq-m\u00fc\u00adha\u00adfiz\u0259\u00e7il\u0259ri Ab\u00addulla v\u0259 Hac\u0131 M\u0259m\u00ad\u00adm\u0259dovlar v\u0259 b. bu k\u0259ndin ye\u00adtir\u00adm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>ARAKOL &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolnisi rayonunda G\u0259d\u0259 \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahi\u00adlin\u00add\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 14 km g\u00fcnbatarda, d\u0259niz s\u0259viy\u00ady\u0259\u00adsin\u00add\u0259n 710 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131\u00add\u0131r. Bu oy\u00adko\u00adnim \u00abKol aras\u0131\u00bb m\u0259nas\u0131ndad\u0131r. \u00abAra\u00bb v\u0259 \u00abkol\u00bb s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259\u00adsin\u00add\u0259n yaran\u0131b. Lakin r\u0259smi s\u0259n\u0259d\u00adl\u0259rd\u0259 bu k\u0259ndin ad\u0131 t\u0259hrif olunaraq, Arakel kimi r\u0259smil\u0259\u015f\u00addiril\u00admi\u015fdir. \u018fhalisi 1000 n\u0259\u00adf\u0259r\u0259 yax\u0131n\u00add\u0131r. K\u0259nd\u00ad\u00add\u0259 Az\u0259rbay\u00adcan m\u0259k\u00ad\u00adt\u0259bi 1928-ci ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b. A\u015f\u0131q M\u00fcsl\u00fcm, dil\u00ad\u00e7i-alim Va\u00adqif \u0130srafilov, h\u0259kiml\u0259r \u015ealiko, Bayram v\u0259 H\u0259n\u00add\u0259m H\u0259n\u00add\u0259\u00admovlar v\u0259 b. bu k\u0259ndin ye\u00adtir\u00adm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>ARIXLI &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi hiss\u0259sind\u0259 Ba\u011f Bor\u00ad\u00ad\u00e7al\u0131n\u0131n Bol\u00adulus b\u00f6lg\u0259sind\u0259 &#8211; indiki Bolnisi rayonunda yer\u00adl\u0259\u015f\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck k\u0259nd\u00adl\u0259r\u00add\u0259n biridir. Rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 15 km g\u00fcndo\u011farda, d\u0259niz s\u0259viy\u00ady\u0259\u00adsin\u00add\u0259n 420 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259, Eh\u00ad\u00adram (Xram) \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahi\u00adlin\u00add\u0259, Marneuli-Bolnisi avto\u00admo\u00adbil yolunun k\u0259nar\u0131nda, (q\u0259dim Q\u0131rm\u0131z\u0131 k\u00f6r\u00adp\u00fc &#8211; Sar\u00ad\u00advan &#8211; Ar\u0131xl\u0131 &#8211; Bolulus &#8211; Darvaz &#8211; Qara\u00adbulaq &#8211; Kar\u00ad\u00advan\u00adsaray &#8211; P\u0259r\u00adva\u00ad\u00ad\u00adn\u0259 &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 ticar\u0259t yolu \u00fcst\u00fcn\u00add\u0259) yerl\u0259\u015f\u0259n bu k\u0259ndin \u0259ha\u00adli\u00adsi haz\u0131rda 5000 n\u0259\u00adf\u0259r\u00add\u0259n \u00e7oxdur. K\u0259nd\u00ad\u00add\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259k\u00adt\u0259\u00adbi 1901-ci ild\u0259 yarad\u0131l\u0131b. El q\u0259hr\u0259manlar\u0131 Al\u0131a\u011fa, Koxal\u0131 Ha\u00ad\u00ad\u00adc\u0131xal\u0131l a\u011fa, Qori Seminariyas\u0131n\u0131n m\u0259zunlar\u0131 H\u00fcseyn, Sir\u0259\u00adc\u0259ddin, Ziy\u0259ddin, Bah\u0259ddin, Murtuz v\u0259 Ziyab\u0259y \u018ff\u0259n\u00addi\u00adyev\u00adl\u0259r, \u015fair\u0259 X\u0131nal\u0131 xan\u0131m, el a\u011fsaqqallar\u0131, Ziya \u018ff\u0259ndi, H\u00fcseyn \u018ff\u0259ndi, Hac\u0131 Mahmud \u018ff\u0259ndi, Nac\u0131 Nuru, Mola Bayram, Za\u00adman a\u011fa, Osman a\u011fa, Yol\u00e7u N\u0259bio\u011flu, Uzunba\u015fo\u011flu M\u0259\u00adh\u0259m\u00adm\u0259d, Mahmud Quluyev, Mehral\u0131 C\u0259lilov, \u018fm\u0259k Q\u0259h\u00adr\u0259man\u0131 H\u00fcr\u00fc Y\u0259hyayeva, professorlar Mahmud Q\u0259ribov, Vey\u00ad\u00ads\u0259l \u0130sa\u00adyev, Bayram Hac\u0131yev, Akif Bayramov, Nizami Mus\u00adta\u00adfa\u00adyev, ve\u00adteran m\u00fc\u0259lliml\u0259r Calal Ayvazov, M\u0259h\u0259mm\u0259d v\u0259 N\u0259\u00adbi Yol\u00ad\u00e7uyevl\u0259r, Mustafa \u0130smay\u0131lov, \u015eahb\u0259ddin C\u0259lilov, Hac\u0131 Hac\u0131\u00adyev, M\u00fcrs\u0259l \u0130sayev, Mahmud Mustafayev, \u018fm\u0259k\u00addar m\u00fc\u0259l\u00adlim Mustafa Aslanov, Az\u0259rbaycan D\u0130N-nin \u015f\u00f6b\u0259 r\u0259i\u00adsi, polkovnik Meh\u00adman Mehmanov, Q\u0259hr\u0259man \u0259sg\u0259r Z\u00f6h\u00adrab Yu\u00adnusov, icti\u00admaiy\u0259t\u00e7il\u0259r M\u0259h\u0259mm\u0259d Osmanov, Nurq\u0259\u00adl\u0259m M\u0259m\u00adm\u0259dov, M\u0259mm\u0259d v\u0259 Ramiz Yusifovlar, Rza Qur\u00adbanov, Musa Tan\u00adr\u0131\u00adverdiyev, \u015e\u00fck\u00fcr \u0130smay\u0131lov, jurnalist Ra\u00adsim Ar\u0131x\u00adl\u0131, h\u0259kiml\u0259r \u0130d\u00adris \u0130smay\u0131lov, Eyvaz \u0130sayev v\u0259 b. bu k\u0259n\u00addin ye\u00adtir\u00ad\u00adm\u0259l\u0259ridir.<br \/>\nAr\u0131xl\u0131 s\u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 G\u00fcrc\u00fcstanda bir ne\u00e7\u0259 hid\u00adro\u00adtoponim\u0259 rast g\u0259lirik. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, G\u00fcrc\u00fcstanda Ar\u0131xl\u0131 (Bol\u00ad\u00adnisi rayo\u00adnunda), Da\u011far\u0131xl\u0131 (Dmanisi rayonunda) oyko\u00adniml\u0259ri, Ar\u0131xl\u0131 qala (g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 Arxi tsixe &#8211; Bolnisi rayonunda), Ulu arx (g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 Ar\u00adxiuli), Qara arx (b\u00f6y\u00fck arx), Xan arx\u0131 (Mar\u00adneuli rayonunda) adl\u0131 hidroniml\u0259r vard\u0131r.<br \/>\nQ\u0259dim zamanlardan b\u0259ri \u0259kin\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan t\u00fcrk\u00adl\u0259rin-az\u0259rbay\u00adcanl\u0131lar\u0131n ulu babalar\u0131 suvarma i\u015fl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn arxlar \u00e7\u0259kmi\u015fl\u0259r. Odur ki, \u00abarx\u00bb s\u00f6z\u00fc h\u0259l\u0259 q\u0259dim zamanlardan qon\u00ad\u015fu g\u00fcrc\u00fc v\u0259 erm\u0259ni dill\u0259rin\u0259 d\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir.<br \/>\n\u00abArx\u00bb s\u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 hidrotoponiml\u0259rin q\u0259dimd\u0259n varl\u0131\u011f\u0131 bel\u0259 bir q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259tirir ki, Ar\u0131xl\u0131 oykonimi arx s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u00ab-l\u0131\u00bb leksik \u015f\u0259kil\u00e7isinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib, \u00fcmumi m\u0259na\u00adda \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 suvarma i\u015fl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan xalq v\u0259 ya tayfa anlam\u0131n\u0131 bildirib, sonradan is\u0259 Ar\u0131xl\u0131 oykonimin\u0259 \u00e7ev\u00adrilibdir. Y\u0259ni bu oykonim q\u0259dim t\u00fcrk\u00adl\u0259rin b\u00f6\u00ady\u00fck bir qolu olan q\u0131p\u00e7aqlar\u0131n \u00abAr\u0131q\u00bb tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl ta\u00adp\u0131b. Son ill\u0259r\u00add\u0259 q\u0259dim tarix\u0259 malik olan Ar\u0131xl\u0131n\u0131n ad\u0131 d\u0259\u00adyi\u015f\u00addirilib, g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 \u00abNaxiduri\u00bb (?!) qoyulub.<br \/>\n1728-ci ilin m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, D\u0259mir\u00e7i H\u0259\u00ads\u0259nli nahiy\u0259\u00adsind\u0259 d\u0259 iki Ar\u0131xl\u0131 adl\u0131 k\u0259nd olub. Onlardan biri Ar\u0131xl\u0131o\u011flu camaat\u0131 (k\u0259n\u00addi), dig\u0259ri is\u0259 Y\u00fczba\u015f\u0131 tayfas\u0131n\u0131n Ar\u0131x\u00adl\u0131 ca\u00admaat\u0131 (k\u0259n\u00ad\u00addi) adlan\u0131b. 1721-ci ild\u0259 t\u0259rtib olunmu\u015f \u00abD\u0259s\u00adt\u00fc\u00adr\u00fcl-\u0259m\u0259l\u00bb\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00add\u0259 Ar\u0131xl\u0131 ca\u00admaat\u0131 60 evli iki tayfadan ibar\u0259t oldu\u011fu qeyd edildiyi halda, 1728-ci ild\u0259 t\u0259rtib olunmu\u015f \u00abD\u0259ft\u0259ri-m\u00fc\u00adf\u0259ss\u0259li-\u0259yal\u0259ti-Tif\u00adlis\u00bb\u00add\u0259 Y\u00fczba\u015f\u0131 tayfas\u0131n\u0131n Ar\u0131xl\u0131 camaat\u0131 44 evd\u0259n ibar\u0259t ol\u00addu\u00ad\u011fu g\u00f6st\u0259rilir. Ehtimal ki, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Ar\u0131xl\u0131 camaat\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si indiki Da\u011far\u0131xl\u0131 (Dma\u00adnisi ra\u00adyo\u00adnu) k\u0259ndin\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f v\u0259 orada m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>A\u015eA\u011eI G\u00dcL\u018fVER &#8211; Bax: G\u00fcl\u0259ver.<\/p>\n<p>BABAK\u0130\u015e\u0130L\u018fR (\u00abMusopriani\u00bb) &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7a\u00adl\u0131\u00ads\u0131n\u0131n q\u0259r\u00adbind\u0259 Bolulus (indiki Bolnisi) ra\u00adyonunda G\u0259d\u0259 \u00e7ay\u0131n sahilin\u00add\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 16 km g\u00fcnbatarda, d\u0259niz s\u0259\u00adviy\u00ad\u00ady\u0259\u00adsin\u00add\u0259n 760 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bu oy\u00adkonim t\u00fcrk k\u00f6kl\u00fc \u00abbaba\u00bb v\u0259 \u00abki\u015fi\u00bb (-l\u0259r) s\u00f6zl\u0259rinin bir\u00adl\u0259\u015f\u00adm\u0259\u00adsin\u00add\u0259n yaran\u0131b. \u00d6t\u0259n \u0259srin son\u00adlar\u0131nda bu k\u0259nd Mu\u00adsa\u00adpi\u00adril\u0259r, XX \u0259srin II yar\u0131s\u0131ndan sonra \u00abMu\u00adsopriani\u00bb ad\u00ad\u00adland\u0131r\u0131l\u00adm\u0131\u015f, 1992-ci ild\u0259n is\u0259 \u00abPotsx\u00adveriani\u00bb (?) kimi \u00abg\u00fcr\u00ad\u00ad\u00adc\u00fcl\u0259\u015f\u00addi\u00adril\u00admi\u015fdir\u00bb. \u018fhalisi 821 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1921-ci ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Aliml\u0259r X\u0259lil \u018fli\u00adyev, Tapd\u0131q \u0130manov, \u018fhm\u0259d C\u0259f\u0259rov, V\u00fcqar Qurbanov, maa\u00adrif\u00e7i Araz Ab\u00adbasov v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>BALA DARVAZ &#8211; Q\u0259dim Bolulusun (indiki Bolnisi rayonunun) G\u00fc\u00adney s\u0259mtind\u0259 &#8211; Faxral\u0131 k\u0259ndinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ki\u00e7ik bir k\u0259n\u00addin ad\u0131d\u0131r. \u018fhalisi 40 n\u0259f\u0259rdir. Bax: Darvaz.<\/p>\n<p>BALA MU\u011eANLI &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin Bolulus nahiy\u0259\u00adsind\u0259 (indiki Bol\u00adnisi rayonunda) k\u0259nd ad\u0131d\u0131r. Bu oykonim t\u00fcrk k\u00f6kl\u00fc \u00abbala\u00bb s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u00abMu\u011fanl\u0131\u00bb tay\u00adfa ad\u0131 \u0259sas\u0131nda yaran\u0131b. Mu\u011f, Mu\u011fan tayfalar\u0131 q\u0259dim Midiyada \u0259sas tafalardan olmu\u015fdur. Rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 20 km g\u00fcn\u00addo\u00ad\u00ad\u011farda, Marneuli-Bolnisi av\u00adtomobil yolunun k\u0259nar\u0131nda, d\u0259\u00adniz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 410 m y\u00fck\u00ads\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bu k\u0259ndd\u0259 ha\u00adz\u0131rda 1300 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox soy\u00adda\u015f\u0131m\u0131z ya\u015fay\u0131r. Yax\u0131nl\u0131qdak\u0131 ar\u00adxeoloji m\u0259sk\u0259n erk\u0259n tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid edilir v\u0259 Da\u015f s\u0259r\u00addab\u0259 i\u00e7ind\u0259 K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 \u015famil olunan da\u015fdan, gil\u00add\u0259n b\u0259z\u0259kli-nax\u0131\u015fl\u0131 qablar tap\u0131l\u0131b. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259r\u00adbaycan m\u0259k\u00ad\u00ad\u00adt\u0259bi 1921-ci ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. M\u00fc\u00adharib\u0259 Q\u0259hr\u0259\u00adma\u00adn\u0131 Xan M\u0259mm\u0259dov, sin\u0259d\u0259ft\u0259r el a\u011fbir\u00e7\u0259yi M\u0259sm\u0259 Al\u0131\u00adq\u0131z\u0131, a\u011f\u00adsaqqal M\u0259h\u0259mm\u0259d M\u0259mm\u0259dov, a\u015f\u0131q \u018fli Q\u0259n\u00adb\u0259rov, \u015fair\u00adl\u0259r Vilay\u0259t R\u00fcst\u0259mzad\u0259, \u0130bad\u0259t M\u00f6vl\u0259li, B\u0259xtiyar R\u00fcs\u00adt\u0259mzad\u0259, Esmira M\u0259mm\u0259dova, ictimaiyy\u0259t\u00e7il\u0259r Ayd\u0131n v\u0259 Ka\u00adman\u00addar M\u0259m\u00ad\u00adm\u0259\u00addovlar, Abbas Ab\u00adbasov, xeyriyy\u0259\u00e7i Tofiq \u018fli\u00adyev v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259\u00adl\u0259ridir.<br \/>\nBax: M\u00fcasir oykoniml\u0259r. Bolnisi rayonu, \u00abMu\u00ad\u011fan\u00adl\u0131\u00bb k\u0259n\u00addi\u2026 Bax h\u0259m\u00e7inin: M\u00fcasir oykoniml\u0259r. Marneuli rayonu, \u00abMu\u00ad\u011fan\u00adl\u0131\u00bb k\u0259n\u00addi\u2026<\/p>\n<p>BALIC (Bal\u0131\u015f) &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin Bol\u00adulus nahiy\u0259\u00adsind\u0259 (indiki Bol\u00adnisi rayonunda) \u00dck\u0259ng\u0259r \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahilind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 21 km g\u00fcneyd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bu oykonimin \u00abbal\u00bb v\u0259 \u00abi\u015f\u00bb s\u00f6z\u00adl\u0259rinin birl\u0259\u015f\u00adm\u0259sind\u0259n d\u00fcz\u0259lm\u0259si ehtimal olunur. \u00c7\u00fcnki burada ya\u015fayan yer\u00adli \u0259hali, orta \u0259sr\u00adl\u0259rd\u0259n \u0259sas\u0259n ar\u0131c\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olub, bal isteh\u00adsal edibdir. K\u0259ndin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda orta \u0259srl\u0259r\u0259 aid qo\u00e7 v\u0259 at heyk\u0259ll\u0259ri vard\u0131r. Xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi inanc v\u0259 inamla\u00adr\u0131na g\u00f6r\u0259, qo\u00e7 v\u0259 at xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi toteml\u0259ri olmu\u015fdur. Dem\u0259li, bu k\u0259ndin ilk sakinl\u0259ri el\u0259 bizim soyda\u015f\u00adlar\u0131m\u0131z olmu\u015flar. Son\u00adralar is\u0259, bu k\u0259ndd\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259\u015fmi\u015f erm\u0259nil\u0259r d\u0259 ya\u015fama\u011fa ba\u015flam\u0131\u015flar. \u0130ndi d\u0259 bu k\u0259ndd\u0259 50 n\u0259f\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r soyda\u015f\u0131m\u0131z ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>BAYDARLI (Bay\u00addarr\u0131) &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolulus (in\u00addiki Bol\u00ad\u00adnisi) rayo\u00adnu\u00adnun Dar\u00advaz k\u0259n\u00addi\u00adnin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda xa\u00adra\u00adba\u00adl\u0131\u011f\u0131 qalan k\u0259n\u00addin ad\u0131d\u0131r. \u018ftrafl\u0131 bax: M\u00fcasir oyko\u00adnim\u00adl\u0259r. Bor\u00ad\u00e7al\u0131 (indiki Mar\u00adneuli) rayo\u00adnun BAYDAR k\u0259ndi\u2026<\/p>\n<p>B\u018fYT\u018fK\u018fR &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolnisi (sabiq Bolu\u00adlus) ra\u00adyonundak\u0131 da\u011f k\u0259nd\u00adl\u0259rind\u0259n biri B\u0259yt\u0259k\u0259r adlan\u0131r. G\u00fc\u00adman ki, bu k\u0259ndin ad\u0131 h\u0259l\u0259 D\u0259\u00add\u0259 Qorqud d\u00fcn\u00adya\u00ads\u0131nda q\u0259\u00adbil\u0259, q\u00f6vm v\u0259 tayfa m\u0259\u00adna\u00ads\u0131nda i\u015fl\u0259dil\u0259n \u00abboy\u00bb (yaxud \u00abb\u0259y\u00bb) v\u0259 h\u0259min s\u00f6z\u00fcn nisbi sinonimi m\u0259nas\u0131nda i\u015f\u00adl\u0259\u00addil\u0259n \u00abt\u0259k\u0259\u00bb s\u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. (\u00abKor\u00ado\u011flu\u00bb das\u00adtan\u0131n\u0131n \u00abEy\u00advaz\u0131n \u00c7\u0259nlibel\u0259 g\u0259tiril\u00adm\u0259si\u00bb qolunda bel\u0259 bir epizod vard\u0131r: \u00abEy\u00advaz\u0131n \u0259ld\u0259n getm\u0259yi bir t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 Koro\u011flunun \u00c7\u0259n\u00adlibeld\u0259n g\u0259lib T\u0259k\u0259 T\u00fcrk\u00admanda bel\u0259 i\u015f g\u00f6rm\u0259yi \u018fr\u0259b Rey\u00adha\u00adna \u00e7ox a\u011f\u0131r g\u0259ldi.\u00bb) G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, q\u0259dim dilimiz \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259\u00adciyy\u0259vi olan \u00abboy\u00bb v\u0259 \u00abt\u0259k\u0259\u00bb s\u00f6zl\u0259ri birl\u0259\u015fib Boyt\u0259k\u0259 oykonimini \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirmi\u015fdir. Haz\u0131r\u00adda h\u0259min oykonim G\u00fcr\u00adc\u00fcstan\u0131n Az\u0259r\u00adbay\u00adcan-t\u00fcrk m\u0259t\u00adbuat\u0131nda Bey\u00ad\u00adt\u0259k\u0259r \u015f\u0259klind\u0259 sa\u00adbit\u00adl\u0259\u015f\u00admi\u015f\u00addir. Y\u0259ni, \u00abo\u00bb s\u0259si \u00abe\u00bb s\u0259si ki\u00admi i\u015fl\u0259nmi\u015f, \u00abr\u00bb s\u0259\u00ad\u00adsi is\u0259 art\u0131\u00adr\u0131l\u00adm\u0131\u015fd\u0131r. D\u0259\u00adniz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 810 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bu k\u0259ndd\u0259 haz\u0131rda 300 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox soyda\u015f\u0131m\u0131z ya\u015fay\u0131r v\u0259 1937-ci ild\u0259n burada Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>C\u018fF\u018fRL\u0130 &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6lg\u0259\u00adsind\u0259 (in\u00addiki Bolnisi ra\u00adyonunda) Ma\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahi\u00adlin\u00add\u0259, rayon m\u0259r\u00ad\u00ad\u00adk\u0259zind\u0259n 7 km g\u00fcndo\u011farda, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259\u00adsin\u00add\u0259n 430 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bu k\u0259n\u00addin ad\u0131 ilk bax\u0131\u015fda adama el\u0259 g\u0259lir ki, o, \u015f\u0259xs ad\u0131 \u0259sas\u0131nda \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u00admi\u015f antro\u00adpo\u00ad\u00adto\u00adponim\u00addir. Lakin h\u0259min onomastik va\u00adhidin mahiyy\u0259tini a\u00e7d\u0131qda m\u0259lum olur ki, C\u0259\u00adf\u0259rli pat\u00adro\u00adnim\u00addir, y\u0259ni n\u0259sil, tir\u0259 ad\u0131 \u0259sa\u00ads\u0131nda d\u00fcz\u0259l\u0259n x\u00fc\u00adsusi add\u0131r &#8211; komo\u00adnimdir (k\u0259nd ad\u0131\u00add\u0131r). \u00c7\u0259f\u0259rli\u0131 Qazax tay\u00adfas\u0131na m\u0259nsub olan ell\u0259r\u00add\u0259n birinin ad\u0131 olub. Az\u0259rbay\u00adcan\u0131n A\u011f\u00adsu, Qazax, \u0130mi\u015f\u00adli, G\u0259d\u0259\u00adb\u0259y, C\u0259lilabad v\u0259 ba\u015fqa rayon\u00adlar\u0131nda da eyniadl\u0131 k\u0259ndl\u0259r var\u00add\u0131r.<br \/>\n\u00abC\u0259f\u0259rli\u00bb k\u0259ndinin ad\u0131 indi g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 \u00abSamtredi\u00bb ad\u00adlan\u0131r. \u018fhalisi 550 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1930-cu ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Professor S\u0259may\u0259 \u018fhm\u0259\u00addova, veteran m\u00fc\u0259lliml\u0259r \u018fmir v\u0259 \u018fl\u0259ddin \u018fhm\u0259dovlar v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>\u00c7ATAX &#8211; 1728-ci ilin m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6\u00adr\u0259, Tif\u00adlis quber\u00adni\u00adyas\u0131n\u0131n Bor\u00e7al\u0131 q\u0259zas\u0131n\u0131n G\u00fcney s\u0259m\u00adtind\u0259 da\u011f\u00adl\u0131q me\u00ad\u015f\u0259liyin \u0259t\u0259yind\u0259, Bolnis\u00e7ay\u0131n sol sahilind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 16 km g\u00fcneyd\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 750 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yer\u00adl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bu oykonim t\u00fcrk dill\u0259\u00adrind\u0259 \u00abiki da\u011f, iki t\u0259\u00adp\u0259nin birl\u0259\u015fdiyi yer\u00bb m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259n\u0259n \u00ab\u00e7a\u00adtax\u00bb s\u00f6z\u00fc \u0259sa\u00ads\u0131nda yaran\u0131b.<br \/>\nBu k\u0259nd indi \u00abg\u00fcrc\u00fcc\u0259\u00bb \u00abPo\u00adla\u00addauri\u00bb adlan\u0131r. \u018fhalisi 505 n\u0259f\u0259rdir.<\/p>\n<p>DARVAZ &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n q\u0259rb h\u00fcdudlar\u0131nda &#8211; t\u0259\u00adbi\u0259\u00adtin g\u00f6z\u0259l bir gu\u015f\u0259sind\u0259 &#8211; Bolulus (Bolnisi ra\u00adyonu) b\u00f6l\u00adg\u0259\u00adsin\u00add\u0259, ba\u015f\u0131 g\u00f6y\u00adl\u0259r\u0259 ucalan \u015eindi da\u00ad\u011f\u0131n\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259 G\u0259d\u0259 \u00e7a\u00ady\u0131n\u0131n sahil\u00adl\u0259rind\u0259 (\u0259sas\u0259n sol sahilind\u0259), \u015eindi da\u011f\u0131n\u00addan \u015f\u0259rq isti\u00adqa\u00adm\u0259t\u00add\u0259 qal\u0131n me\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6r\u00adt\u00fcl\u00fc s\u0131ra da\u011flar aras\u0131nda, rayon m\u0259r\u00adk\u0259zind\u0259n 22 km q\u0259rbd\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 822 m y\u00fck\u00ads\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015fir. K\u0259nd \u015fimal t\u0259r\u0259fd\u0259n A\u011fbaba da\u011f\u0131na s\u00f6y\u00adk\u0259\u00adnib, sanki, ondan g\u00fcc al\u0131r. Darvaz k\u0259ndi co\u011frafi m\u00f6v\u00adqe\u00adyin\u0259 g\u00f6r\u0259, q\u0259rb\u00add\u0259n Da\u011f Bor\u00ad\u00e7a\u00adl\u0131s\u0131n\u0131n Ba\u015fke\u00e7id b\u00f6lg\u0259\u00adsinin Az\u00adqanl\u0131 (Az\u00adg\u0259yli\u00ady\u0259n), Or\u00adme\u015f\u0259n v\u0259 \u015eor\u00ad\u015felet k\u0259ndl\u0259ri, \u015fi\u00ad\u00admal\u00addan is\u0259 Ehram (Xran) \u00e7ay\u0131 il\u0259 h\u0259ms\u0259r\u00adh\u0259ddir. \u018fhalisi 4 min n\u0259\u00adf\u0259r\u0259 yax\u0131nd\u0131r. K\u0259ndd\u0259ki Az\u0259r\u00adbaycan orta m\u0259kt\u0259bi 1919-cu ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir v\u0259 haz\u0131rda tan\u0131nm\u0131\u015f xeyriyy\u0259\u00e7i-me\u00adse\u00adnat Ziya Abbasovun ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. Osmanl\u0131da pa\u015fal\u0131q r\u00fct\u00adb\u0259\u00adsin\u0259 y\u00fck\u00ad\u00ads\u0259lmi\u015f Q\u0259h\u00adr\u0259man Mehral\u0131 b\u0259y, s\u0259rk\u0259rd\u0259 gene\u00adral-mayor Ay\u00advaz \u0130s\u00adma\u00ady\u0131lov, m\u00fcharib\u0259 veteranlar\u0131 v\u0259 el a\u011f\u00adsaqqallar\u0131 Nadir \u018fh\u00ad\u00adm\u0259\u00addov, C\u0259lal v\u0259 \u018fnv\u0259r A\u015firovlar, \u0130s\u00adg\u0259n\u00ad\u00add\u0259r \u018fll\u0259\u00adzov, \u0130lyas \u018fliyev, M\u00fcrs\u0259l G\u00fcl\u00adm\u0259m\u00adm\u0259dov, N\u0259bi \u00c7obanov, tan\u0131nm\u0131\u015f aliml\u0259r Nyu-York Elml\u0259r Akade\u00admiyas\u0131n\u0131n aka\u00addemiki M\u0259d\u0259d \u00c7obanov, M\u0259h\u0259m\u00adm\u0259\u00add\u0259li v\u0259 Mur\u00adtuz M\u0259m\u00ad\u00adm\u0259\u00addov\u00adlar, F\u0259rman G\u00fcl\u00adm\u0259m\u00adm\u0259dov, Va\u00ad\u00ad\u00adleh, \u018fli v\u0259 F\u0259xri Hac\u0131\u00adyevl\u0259r, \u0130b\u00adrahim G\u00fc\u00adl\u00ad\u0259h\u00adm\u0259dzad\u0259, M\u0259\u00adh\u0259r A\u015fi\u00ad\u00adrov, To\u00adfiq M\u0259m\u00adm\u0259dov, M\u0259mm\u0259d (Mels) v\u0259 Everest \u018fli\u00adyevl\u0259r, Fazil B\u0259x\u00adtiyarov, Pa\u015fa \u018fh\u00adm\u0259dov, Ya\u015far \u00d6m\u0259\u00adrov, Faiq Na\u00adma\u00adzov, tan\u0131nm\u0131\u015f jurnalistl\u0259r Musa v\u0259 M\u00fc\u015ffiq \u00c7o\u00adbanovlar, \u015e\u0259rif Sal\u00admanl\u0131, \u0259m\u0259k\u00addar m\u00fc\u0259llim M\u0259\u00add\u0259d Mu\u00adra\u00addov, Al\u0131 Ordu\u00adxanov, Hac\u0131\u00adm\u0259m\u00adm\u0259d Ha\u00adc\u0131yev, S\u00fc\u00adleyman Sal\u00ad\u00admanov, M\u00fc\u00ad\u00ad\u00ad\u00adseyib Q\u0259m\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adb\u0259rov, V\u0259li Abba\u00adsov, Hey\u00add\u0259r Ab\u00adbasov, Na\u00ad\u00addir Ab\u00adbasov, S\u00fcleyman Orucov, Oruc N\u0259biyev, H\u00fc\u00adseyn\u0259li Ha\u00adc\u0131yev, \u015fairl\u0259r Eldar Ha\u00adc\u0131yev, Y\u0259hya Bor\u00ad\u00e7al\u0131, \u018fl\u00adl\u0259z Nov\u00adruz, Ra\u00adfiq H\u00fcm\u00adm\u0259t, Asif Ozan, X\u0131d\u0131r Oruc\u00ado\u011f\u00adlu, Zi\u00adyad\u00adxan Q\u0259liz, Taryel Sar\u0131o\u011flu, Ya\u00ad\u015far Dar\u00advazl\u0131, h\u0259\u00adkiml\u0259r G\u00fcl\u00ad\u0259h\u00adm\u0259d G\u00fcl\u00ad\u0259hm\u0259d\u00adzad\u0259, \u015eamil \u018fli\u00adyev, S\u0259m\u0259d \u00c7o\u00adbanov, M\u0259\u015f\u00adk\u00fcr v\u0259 Zakir N\u0259bi\u00adza\u00add\u0259l\u0259r, M\u0259\u00adh\u0259r\u00adr\u0259m M\u0259m\u00adm\u0259\u00addov, Eti\u00admad N\u0259biyev, h\u0259rb\u00e7il\u0259r v\u0259 h\u00fc\u00adquq-m\u00fcha\u00adfiz\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259ri Al\u00admaz M\u0259mm\u0259dov, Firdovsi, Vaqif v\u0259 Zaman Bayra\u00admov\u00adlar, Adil \u018fliyev, Bayram \u0130sa\u00adyev, Na\u00adzim Mu\u00adsa\u00adyev, C\u00fcm\u015f\u00fcd Orucov, Na\u00adzir \u018fll\u0259zov, Sahib M\u0259mm\u0259dov, \u0130man \u018fli\u00adyev, Q\u0259nb\u0259r v\u0259 Nizami A\u015firovlar, R\u0259\u00ad\u015fid v\u0259 Anar Hac\u0131yevl\u0259r, M\u00fcq\u00adz\u0259r Ab\u00ad\u00addul\u00adla\u00adyev, Oq\u00adtay N\u0259\u00adbiyev, Rizvan \u018fliyev, Mais Sal\u00adma\u00adnov, iqti\u00adsad\u00e7\u0131 \u018fb\u00fclf\u0259t Na\u011f\u0131yev, toyla\u00adr\u0131m\u0131z\u0131n b\u0259z\u0259yi iste\u00addadl\u0131 m\u00fc\u00ad\u011f\u0259n\u00adni Ma\u00adrat Dar\u00advazl\u0131, icti\u00admaiy\u00ady\u0259t\u00ad\u00ad\u00e7il\u0259r F\u0259dli M\u0259\u00ad\u00adh\u0259rr\u0259mov, S\u00fc\u00adleyman \u018fhm\u0259dov v\u0259 b. bu k\u0259n\u00addin yetir\u00ad\u00adm\u0259\u00ad\u00adl\u0259\u00adri\u00addir.<\/p>\n<p>\u00abDarvaz\u00bb oykonimi t\u00fcrk k\u00f6kl\u00fc q\u0259dim \u00abdarvaz\u00bb etno\u00adnimi (q\u0259bil\u0259 v\u0259 ya tayfa ad\u0131) \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tap\u00adm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nG\u00fcrc\u00fc m\u0259nb\u0259l\u0259rinin verdiyi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, Ba\u011f Bor\u00ad\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6lg\u0259sind\u0259 bir-birin\u0259 yax\u0131n Darvaz (son\u00adralar Darbazi), Darvaz tala, Darvaz cala adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r d\u0259 olub. H\u0259m\u00ad\u00e7inin, \u015e\u0259rqi G\u00fcrc\u00fcstanda &#8211; Telavi rayonunun \u0259ra\u00adzi\u00adsind\u0259 indi d\u0259 Darvaz bula\u011f\u0131 adl\u0131 hidronim vard\u0131r. Bu, o de\u00adm\u0259kdir ki, vaxt\u0131 il\u0259 darvaz tayfas\u0131n\u0131n bir qolu h\u0259min \u0259razi\u00add\u0259 ya\u015fay\u0131b v\u0259 orada da i\u00e7m\u0259li su \u00fc\u00e7\u00fcn bulaq \u00e7\u0259kmi\u015fdir. \u00abDar\u00advaz bula\u011f\u0131\u00bb hidronimi is\u0259, bizim fikirl\u0259rimizi bir daha t\u0259sdiq edir.<br \/>\nH\u0259m\u00e7inin, IX \u0259srd\u0259 C\u0259nubi Az\u0259r\u00adbaycanda Bab\u0259k \u00fcsyan\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq, Darvaz k\u0259ndinin ad\u0131 \u00e7\u0259kilir. Bu k\u0259ndin \u0259halisi Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t olub. Bundan ba\u015fqa, erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifl\u0259ri Bolnisi rayonunun q\u0259rb b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki y\u00fck\u00ads\u0259k t\u0259p\u0259lik\u00adl\u0259rd\u0259ki kils\u0259\u00adl\u0259rin (xalq ara\u00ads\u0131nda Yaz\u0131l\u0131 kils\u0259 adla\u00adn\u0131r) X-XI \u0259sr\u00adl\u0259r\u00add\u0259 tikildiyini v\u0259 (\u0259slin\u00add\u0259 Alban kils\u0259sini &#8211; M.\u00c7.) erm\u0259ni kils\u0259si (bu kils\u0259l\u0259r Darvaz k\u0259ndinin \u0259razisin\u00add\u0259dir) oldu\u00ad\u011fundan b\u0259hs edir. Erm\u0259ni m\u00fc\u0259l\u00adlifi el\u0259 buradaca he\u00e7 \u00f6z\u00fc d\u0259 bilm\u0259d\u0259n h\u0259min kils\u0259nin kim\u0259 m\u0259xsus oldu\u011funu qeyd edir: \u00ab\u2026bu erm\u0259ni kils\u0259l\u0259ri T\u00fcrk Darvaz\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u00addad\u0131r\u00bb. Dem\u0259li, erm\u0259ni m\u00fc\u0259llifi d\u0259 Darvaz elinin, y\u0259ni indiki Darvaz k\u0259ndinin q\u0259dim tarix\u0259 ma\u00adlik oldu\u011funu v\u0259 h\u0259m d\u0259 hgmin k\u0259ndin t\u00fcrk k\u0259ndi oldu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yir. Y\u0259ni, bu da onu g\u00f6st\u0259rir ki, q\u0259\u00ad\u00addim t\u00fcrk k\u0259ndinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, h\u0259tta bir ne\u00ad\u00e7\u0259 kilometr uzaqda bel\u0259 erm\u0259ni k\u0259ndi yoxdursa, de\u00adm\u0259li el\u0259 h\u0259min abid\u0259 d\u0259 erm\u0259ni yox, t\u00fcrk abid\u0259sidir.<br \/>\nH\u0259m\u00e7inin, 1590-c\u0131 ill\u0259r\u0259 aid olan t\u00fcrk m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 Bor\u00ad\u00e7al\u0131 x\u00fcsusi inzibati-\u0259ra\u00ad\u00ad\u00ad\u00adzi vahidi kimi qeyd olunmasa da, tarixi Bor\u00e7al\u0131 \u0259razisind\u0259ki mahallar\u0131n, nahiy\u0259l\u0259rin, sancaq\u00adlar\u0131n v\u0259 150-y\u0259 yax\u0131n elin-k\u0259ndin adlar\u0131 qeyd olunmu\u015fdur. Bu k\u0259nd\u00adl\u0259\u00adrin aras\u0131nda Darvaz k\u0259ndinin ad\u0131 da vard\u0131r.<br \/>\nQeyd: Haz\u0131rda Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6lg\u0259sind\u0259, indiki Bol\u00adnisi rayonunda iki Darvaz\/\/Darbaz k\u0259ndi m\u00f6vcuddur. Faxral\u0131 k\u0259n\u00addinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Darvaz k\u0259ndi \u00abBa\u00adla Darvaz\u00bb adlan\u0131r. Bax: \u00abBala Darvaz\u00bb.<\/p>\n<p>\u00abDARVAZ\u00bb ad\u0131na Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259\u00adsind\u0259 d\u0259 rast g\u0259lirik. Bel\u0259 ki, Bazar\u00e7ay\u0131n sol sahilind\u0259 Dar\u00advaz\u00adt\u0259p\u0259 (oykonim) adl\u0131 da\u011f vard\u0131r. Darvaz tayfas\u0131n\u0131n ta\u00adrixi m\u00f6\u00ad\u00adh\u00fcr\u00fc olan bu toponimd\u0259n ayd\u0131n olur ki, tarixin m\u00fc\u0259y\u00ady\u0259n m\u0259r\u00adh\u0259l\u0259sind\u0259 Darvaz tayfas\u0131n\u0131n bir qolu da h\u0259min \u0259razid\u0259 ya\u00ad\u015fay\u0131b&#8230; Az\u0259rbaycan\u0131n Zaqatala rayonunda da Darvaz tay\u00adfa\u00ads\u0131\u00adn\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan Darvazbin\u0259 adl\u0131 k\u0259nd vard\u0131r. H\u0259m\u00ad\u00e7i\u00adnin, Orta Asiyada, o c\u00fcml\u0259d\u0259n T\u00fcrk\u00adm\u0259\u00adnis\u00adtanda v\u0259 di\u00adg\u0259r b\u00f6l\u00ad\u00adg\u0259\u00adl\u0259rd\u0259 d\u0259 Darvaz tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra oro\u00adnim\u00adl\u0259r v\u0259 hidroniml\u0259r vard\u0131r.<\/p>\n<p>DARVAZ CALA &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6l\u00adg\u0259\u00adsin\u00add\u0259, Darvaz k\u0259ndind\u0259, G\u0259d\u0259\u00e7ay\u0131n sahilind\u0259dir. Bu oy\u00adko\u00adnim d\u0259 t\u00fcrkk\u00f6kl\u00fc \u00abdar\u00advaz\u00bb etnonimin &#8211; tayfan\u0131n ad\u0131 il\u0259 t\u00fcr\u00adk\u00adk\u00f6kl\u00fc \u00abcala\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fcn birl\u0259\u015f\u00adm\u0259sind\u0259n yaran\u0131b. Az\u0259r\u00adbay\u00adcan-t\u00fcrk dilind\u0259 \u00abcala\u00bb s\u00f6z\u00fc \u00ab\u00e7ayk\u0259nar\u0131, \u00e7aysahili\u00bb m\u0259na\u00adla\u00adr\u0131n\u0131 bil\u00addirir. \u00dcmu\u00admilikd\u0259 is\u0259, \u00abDarvaz cala\u00bb oyko\u00adni\u00adminin m\u0259\u00ad\u00adna\u00ads\u0131 \u00ab\u00e7ay \u00adk\u0259na\u00adr\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Darvaz eli\u00bb (k\u0259ndi) de\u00adm\u0259k\u00addir. Bu m\u00fc\u00adla\u00adhiz\u0259ni h\u0259min \u0259razinin co\u011frafi m\u00fchiti d\u0259 t\u0259sdiq edir.<\/p>\n<p>DARVAZ TALA &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131n\u0131n Boluls b\u00f6l\u00adg\u0259\u00adsin\u00add\u0259, Darvaz k\u0259ndind\u0259n q\u0259rb t\u0259r\u0259fd\u0259 Ba\u015fke\u00e7id ra\u00adyo\u00adnunun \u00d6rm\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndi il\u0259 h\u0259m\u00ads\u0259rh\u0259dd\u0259dir. Bu oykonim t\u00fcrkk\u00f6kl\u00fc \u00abdarvaz\u00bb etnoniminin &#8211; tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 t\u00fcrk k\u00f6kl\u00fc \u00abtala\u00bb s\u00f6\u00ad\u00ad\u00adz\u00fc\u00adn\u00fcn bir\u00adl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaran\u0131b. T\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u00abta\u00adla\u00bb s\u00f6z\u00fc me\u00ad\u015f\u0259\u00ad\u00adliyin aralar\u0131nda olan a\u00e7\u0131q sah\u0259l\u0259r\u0259 deyilir. Dem\u0259li, \u00abDar\u00advaz tala\u00bb oy\u00adkoniminin \u00fcmumi m\u0259nas\u0131 \u00abme\u015f\u0259\u00adliyin orta\u00ads\u0131n\u00addak\u0131 a\u00e7\u0131q yer\u00add\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00abDarvaz eli\u00bb, k\u0259ndi de\u00adm\u0259k\u00addir. Bu deyil\u0259nl\u0259ri Darvaz k\u0259ndinin co\u011frafi v\u0259 t\u0259bii m\u00fc\u00adhiti d\u0259 t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n<p>Darvaz yaylas\u0131 &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6lg\u0259\u00adsin\u00add\u0259, Darvaz k\u0259ndind\u0259n q\u0259rb t\u0259r\u0259fd\u0259 Ba\u015fke\u00e7id ra\u00adyo\u00adnu\u00adnun \u00d6rm\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndi il\u0259 h\u0259m\u00ads\u0259rh\u0259dd\u0259dir. Bu \u0259razi mal\u00addar\u00adl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u0259lveri\u015fli oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn Darvaz \u0259ha\u00adlisinin varl\u0131 t\u0259\u00ad\u00ad\u00adb\u0259\u00adq\u0259sinin az bir hiss\u0259si XIX \u0259srin sonu v\u0259 XX \u0259srin \u0259v\u00adv\u0259l\u00adl\u0259\u00adrind\u0259 \u00f6z torpaqlar\u0131nda evl\u0259r v\u0259 t\u00f6vl\u0259l\u0259r tikib k\u0259nd sal\u0131bd\u0131r. On\u00adlarla ail\u0259l\u0259r buraya k\u00f6\u00e7\u00fcb, bel\u0259c\u0259 Dar\u00advaz yayla\u011f\u0131 (buraya \u0130kin\u00adci Darvaz da deyibl\u0259r) adl\u0131 ki\u00e7ik bir k\u0259ndin \u00f6z\u00fc\u00adl\u00fc qoyul\u00admu\u015fdur. Burada m\u0259kt\u0259bya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131n sa\u00ady\u0131 art\u0131d\u0131\u011fna g\u00f6r\u0259, ib\u00adti\u00addai m\u0259kt\u0259b d\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131b. Lakin XX \u0259srin 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 sabiq So\u00advet imperiyas\u0131n\u0131n \u00abdaxili iqtisadi si\u00adyas\u0259ti\u00bb n\u0259tic\u0259\u00adsind\u0259 xalq oradan geri, Darvaz k\u0259ndin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fc\u00adr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 orada yaln\u0131z kol\u00adxozun maldarl\u0131q v\u0259 at\u00e7\u0131l\u0131q t\u0259s\u0259r\u00adr\u00fcfat\u0131 saxlan\u0131l\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131r. H\u0259\u00admin t\u0259s\u0259r\u00fcfat sah\u0259l\u0259ri d\u0259 XX \u0259s\u00adrin 50-ci il\u00adl\u0259rind\u0259 Darvaz k\u0259ndin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bax: \u00abDarvaz\u00bb.<\/p>\n<p>DA\u015eLIQULLAR &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6lg\u0259\u00adsin\u00add\u0259, Ma\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259, Marneuli-Bolnisi avto\u00admo\u00adbil yolunun k\u0259nar\u0131nda, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 12 km g\u00fcndo\u00ad\u011farda, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 430 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yer\u00adl\u0259\u00ad\u015f\u0259n q\u0259\u00addim t\u00fcrk k\u0259ndinin ad\u0131d\u0131r. Toponimin D\u0259\u015fti-Qullar, Da\u015fl\u0131-Qul\u00adlar, D\u0259\u015fti-O\u011fullar, Da\u015fd\u0131-o\u011fullar kimi anlamlar\u0131 var. \u018fha\u00adlisi 893 n\u0259\u00adf\u0259rdir. K\u0259ndin ad\u0131 XIX \u0259sr s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259 \u00abA\u011f\u00adbabal\u0131\u00bb ki\u00ad\u00admi d\u0259 qeyd olunmu\u015fdur. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1924-c\u00fc ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259td\u0259dir. \u018fm\u0259k Q\u0259hr\u0259manlar\u0131 \u018fmirxan Ab\u00adbasov, Heyransa Mehdiyeva v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259l\u0259ri\u00addir.<\/p>\n<p>D\u018fLL\u018fR &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131 \u0259razisin\u0259 aid olan Bolulus v\u0259 Ba\u015fke\u00e7id &#8211; in\u00addiki Bolnisi v\u0259 Ba\u015fke\u00e7id rayonlar\u0131nda k\u0259nd ad\u0131d\u0131r. Bu k\u0259nd\u00ad\u00adl\u0259rd\u0259n birinin ad\u0131 &#8211; Ba\u015f\u00adke\u00e7id rayonundak\u0131 Da\u011f D\u0259ll\u0259ri k\u0259n\u00addi, h\u0259l\u0259lik \u00f6z tarixi ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131sa da, Bolnisi rayonundak\u0131 Aran D\u0259l\u00adl\u0259r k\u0259n\u00addin\u00adin \u00abb\u0259xti\u00bb g\u0259tir\u00adm\u0259mi\u015f, \u00abg\u00fcr\u00adc\u00fc qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u00bb onun tarixi ad\u0131\u00adn\u0131 d\u0259yi\u015fib \u00abMu\u00ad\u015fevani\u00bb qoy\u00admu\u015flar. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259, k\u0259n\u00addin tarixi ad\u0131 yadla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nRayon m\u0259rk\u0259\u00adzin\u00add\u0259n 14 km g\u00fcnbatarda, Ma\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahilind\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 750 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yer\u00adl\u0259\u015f\u0259n Aran D\u0259ll\u0259r k\u0259ndind\u0259 ha\u00adz\u0131rda 1200 n\u0259\u00adf\u0259r\u00add\u0259n \u00e7ox soy\u00adda\u015f\u0131m\u0131z ya\u00ad\u015fay\u0131r. K\u0259ndd\u0259 1921-ci ild\u0259n Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. El a\u011fsaqqallar\u0131 H\u00fcseyn \u0130mano\u011flu, Al\u0131 Sa\u00adr\u0131o\u011flu, Y\u0259h\u00adya M\u0259mm\u0259do\u011flu, S\u0259m\u0259d S\u00fcleymano\u011flu, V\u0259kil Sa\u00adr\u0131yev, \u018fl\u00adm\u0259\u00add\u0259d Muxtarov, A\u015f\u0131qlar G\u00f6vr\u0259k Murad, \u018fhm\u0259d, \u018fli, Ba\u00adf\u0259\u00adli, Zurna\u00e7\u0131 S\u00f6y\u00fcn, \u00ab\u015e\u0259r\u0259f\u00bb ordenli \u015fair \u018flixan Y\u0259h\u00adyao\u011flu, xey\u00adriyy\u0259\u00e7i Eld\u0259niz Y\u0259hyao\u011flu, aliml\u0259r \u018flican Sar\u0131\u00adyev, \u0130b\u00adrahim\u00adx\u0259lil Tam\u0131yev, \u015eamo \u0130srafilov v\u0259 b. bu k\u0259ndin ye\u00ad\u00adtir\u00ad\u00ad\u00adm\u0259l\u0259ridirl\u0259r.<br \/>\nD\u0259ll\u0259r adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r, y\u0259ni Aran D\u0259ll\u0259r v\u0259 Da\u011f D\u0259ll\u0259r ta\u00adrixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259l\u0259 1728-ci ild\u0259 qey\u00add\u0259 al\u0131n\u00ad\u00adm\u0131\u015fd\u0131r. Bun\u00addan ba\u015f\u00adqa, Marneuli rayonundak\u0131 Ha\u00adc\u0131is\u0259\u00adk\u0259ndd\u0259 &#8211; D\u0259li\u00ad\u0259h\u00ad\u00adm\u0259dli, D\u0259liha\u00adsann\u0131, D\u0259\u00adliba\u015flar, Yuxa\u00adr\u0131 Sa\u00ad\u00adral k\u0259ndind\u0259 &#8211; D\u0259\u00adli\u00adbay\u00adram\u00ad\u00adl\u0131, Ambarl\u0131 &#8211; Amba\u00adrovka k\u0259n\u00addin\u00add\u0259 &#8211; D\u0259liy\u0259nli, Bol\u00adnisi rayonundak\u0131 Kolagir k\u0259n\u00addind\u0259 D\u0259l\u00ad\u00adl\u0259r v\u0259 s. n\u0259sil ad\u00adlar\u0131 m\u00f6v\u00adcud\u00addur. D\u0259ll\u0259r to\u00adponimik adla\u00adr\u0131n\u0131n t\u0259\u00ad\u015f\u0259kk\u00fcl tap\u00add\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zl\u0259r \u0259sas\u0131nda d\u00fcz\u0259l\u0259n k\u0259nd adlar\u0131na Az\u0259r\u00adbaycanda da rast g\u0259lirik. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, A\u011fsu v\u0259 Saatl\u0131 ra\u00adyon\u00adlar\u0131nda D\u0259lil\u0259r adl\u0131 k\u0259nd\u00adl\u0259r, \u015e\u0259mkir rayonunda D\u0259lil\u0259r adl\u0131 \u015f\u0259\u00adh\u0259r tipli q\u0259s\u0259b\u0259, D\u0259lil\u0259r C\u0259yir, D\u0259lil\u0259r C\u0131rdaxan adl\u0131 k\u0259nd\u00adl\u0259r, Z\u0259rdab rayo\u00adnunda D\u0259li Qu\u015f\u00e7u adl\u0131 k\u0259nd v\u0259 Go\u00adran\u00ad\u00adboy ra\u00adyonunda D\u0259li\u00adm\u0259m\u00adm\u0259dli adl\u0131 \u015f\u0259h\u0259r tipli q\u0259s\u0259b\u0259 vard\u0131r.<br \/>\nH\u0259m\u00e7inin, bu qrup toponiml\u0259r\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n (in\u00addiki Erm\u0259nistan\u0131n) sabiq \u0130r\u0259van quberniyas\u0131n\u0131n Yeni Bayazid (Novobayazid) q\u0259zas\u0131nda D\u0259ll\u0259r, A\u011fcaqala nahiy\u0259sind\u0259 D\u0259li\u00adl\u0259r (1590-cu ild\u0259n qeyd olunub), Kami nahiy\u0259sind\u0259 v\u0259 Alek\u00adsan\u00addropol q\u0259zas\u0131nda D\u0259lil\u0259r (1728-ci ild\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b) v\u0259 sabiq \u0130r\u0259van q\u0259zas\u0131nda B\u00f6y\u00fck D\u0259ll\u0259r adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r ol\u00admu\u015f\u00addur.<br \/>\nYuxar\u0131da adlar\u0131 qeyd olunan k\u0259nd adlar\u0131na n\u0259z\u0259r sald\u0131q\u00adda ayd\u0131n olur ki, h\u0259min k\u0259nd adlar\u0131 \u00abtele\u00bb adl\u0131 etnonim \u0259sa\u00ads\u0131n\u00ad\u00adda formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Tarixd\u0259n m\u0259lumdur ki, t\u00fcrkk\u00f6kl\u00fc q\u0259\u00addim tayfalardan biri d\u0259 \u00abtele\u00bb tayfalar\u0131 olmu\u015fdur. Bu tayfa xal\u00ad\u00adq\u0131m\u0131z\u0131n etnogenezisind\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak etmi\u015fdir. Bunu h\u0259min tayfa ad\u0131 \u0259sas\u0131nda d\u00fcz\u0259l\u0259n toponimik vahidl\u0259r v\u0259 on\u00adlar\u0131n m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 yay\u0131lmas\u0131 da t\u0259sdiq edir. Bel\u0259 ki, d\u0259li etnonimi \u00abtele\u00bb \u015f\u0259klind\u0259 hunlar\u0131n bir tir\u0259sinin ad\u0131 ki\u00admi m\u0259\u00adlumdur. Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, \u00abte\u00adle\u00adl\u0259r\u00bb q\u0259dim zamanlarda Balxa\u015f g\u00f6l\u00fc \u0259traf\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 hun tayfa birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 daxil olmu\u015fdur. \u00abTele\u00bb tayfas\u0131 VI \u0259srin ortalar\u0131nda Da\u011f\u0131stana q\u0259d\u0259r uzanan t\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259rki\u00adbi\u00adn\u0259 daxil olmu\u015f v\u0259 \u0259sas etibaril\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi sahil\u00adl\u0259rind\u0259 m\u0259s\u00adk\u0259n salm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar ki, era\u00adm\u0131z\u0131n VI-VII \u0259srl\u0259rind\u0259 \u00abtele\u00bb tayfas\u0131 Az\u0259rbaycanda v\u0259 onun h\u00fcdudlar\u0131nda oturaq h\u0259yat ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015flar.<br \/>\nDilimizin sonrak\u0131 inki\u015faf prosesind\u0259 \u00abtele\u00bb s\u00f6z\u00fc \u00abdele\u00bb v\u0259 ya \u00abd\u0259li\u00bb kimi formala\u015fm\u0131\u015f v\u0259 sonralar ona \u00ab-l\u0259r\u00bb \u015f\u0259\u00adkil\u00ad\u00e7isi art\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Dem\u0259li, d\u0259li etnonimi \u00abtele\u00bb s\u00f6z\u00fc \u0259sa\u00ads\u0131nda t\u0259\u00ad\u015f\u0259kk\u00fcl tapm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, \u00abd\u0259li\u00bb s\u00f6z\u00fc \u0259vv\u0259ll\u0259r dili\u00admizd\u0259 h\u0259m tayfa ad\u0131, h\u0259m d\u0259 \u00abigid, c\u0259ngav\u0259r, qo\u00e7aq, c\u0259sur, \u00e7\u0131l\u011f\u0131n, q\u0259hr\u0259man, d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc\u00bb m\u0259nalar\u0131nda i\u015fl\u0259nmi\u015fdir. \u00dcmu\u00admilikd\u0259 is\u0259, \u00abd\u0259li\u00bb tayfas\u0131 \u00abigid v\u0259 c\u0259ngav\u0259r\u00bb tayfa m\u0259zmu\u00adnunu bil\u00addi\u00adrir. He\u00e7 t\u0259sad\u00fcfi deyil ki, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin ensik\u00adlo\u00ad\u00adpediyas\u0131 hesab olunan \u00abKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u00bb das\u00adtan\u00adlar\u0131nda &#8211; D\u0259li Dom\u00adr\u00adul, D\u0259li Dondar, D\u0259li Qo\u00e7ar, \u00abKo\u00adro\u011f\u00adlu\u00bb dasta\u00adn\u0131nda &#8211; D\u0259\u00adli Koro\u011flu, D\u0259li H\u0259s\u0259n, Koro\u011flunun d\u0259lil\u0259ri, \u00abd\u0259li n\u0259r\u0259 \u00e7\u0259k\u00ad\u00adm\u0259k\u00bb kimi antroponomik v\u0259 leksik vahidl\u0259r forma\u00adla\u015f\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131r. Bu da \u00abtele\u00bb tayfas\u0131n\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n v\u0259 c\u0259ngav\u0259r t\u00fcrk tay\u00adfas\u0131 olmas\u0131na d\u0259lal\u0259t edir. \u00abD\u0259li\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fc N\u0259simi d\u0259 h\u0259\u00admin m\u0259\u00adnada i\u015fl\u0259tmi\u015fdir: \u00abD\u00fc\u015fd\u00fc yen\u0259 d\u0259li k\u00f6n\u00fcl g\u00f6zl\u0259\u00adrinin x\u0259\u00adyali\u00adn\u0259\u00bb v\u0259 s.<br \/>\nOnu da qeyd ed\u0259k ki, h\u0259l\u0259 orta \u0259srl\u0259rd\u0259n d\u0259 \u0259vv\u0259l m\u00f6vcud olmu\u015f Aran D\u0259ll\u0259ri q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259dir, c\u0259nub t\u0259r\u0259f\u00add\u0259n me\u00ad\u015f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6rt\u00fcl\u00fc da\u011fa s\u00f6yk\u0259nib, sanki h\u0259min da\u011f\u00addan g\u00fcc al\u0131r&#8230; Da\u011f D\u0259ll\u0259ri is\u0259, q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Da\u011f b\u00f6l\u00adg\u0259sind\u0259 Ba\u015fke\u00e7id na\u00adhi\u00ady\u0259\u00adsinin d\u00fcz\u0259nliyind\u0259 yerl\u0259\u015fir, \u0259ks\u0259r vaxtlar \u00e7\u0259n-\u00e7i\u00e7kin alt\u0131nda olsa da, h\u0259mi\u015f\u0259 saf v\u0259 t\u0259\u00admiz ha\u00advada a\u011f\u0131r-a\u011f\u0131r n\u0259f\u0259s al\u0131r\u2026 Bu k\u0259ndl\u0259r ara\u00ads\u0131ndak\u0131 m\u0259\u00ad\u00ad\u00adsa\u00ad\u00adf\u0259 co\u011f\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adrafi miqyasla t\u0259xmin\u0259n 15-20 kilometr olar. H\u0259r iki k\u0259n\u00addin ab-havas\u0131, sanki, Koro\u011flunun \u00c7\u0259nlibelini xat\u0131rla\u00add\u0131r&#8230;<br \/>\nQ\u0259dim Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131nda, D\u0259ll\u0259r k\u0259ndl\u0259rinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, h\u0259l\u0259 orta \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri D\u0259ll\u0259r toponimii il\u0259 ilgili daha iki oronim &#8211; da\u011f adlar\u0131 da indiy\u0259d\u0259k xal\u00adq\u0131n yadda\u015f\u0131nda ya\u015fa\u00admaq\u00addad\u0131r. Bunlardan biri \u00e7ox y\u00fcks\u0259k olmayan Yumru \u00e7alda (da\u011f\u00ad\u00adda) yerl\u0259\u015f\u0259n, m\u00f6ht\\\u0259\u015f\u0259m qalad\u0131r. Orta \u0259srl\u0259rd\u0259n \u00fcz\u00fc b\u0259ri bu qala Koro\u011flu qalas\u0131 ad\u0131 il\u0259 xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda ya\u015famaq\u00addad\u0131r. \u0130kinci oronim is\u0259, D\u0259liklida\u015f adla\u00adn\u0131r. D\u0259ll\u0259r k\u0259ndl\u0259rini Koro\u011flu qalas\u0131n\u0131n v\u0259 D\u0259liklida\u015f\u0131 xat\u0131r\u00adlayanda, h\u0259min anda, ist\u0259r ist\u0259m\u0259z \u00abKoro\u011flu\u00bb dasta\u00adn\u0131n\u00addan bir epizod yada d\u00fc\u015f\u00fcr. Dastan\u0131n\u0131n \u00abQulun qa\u00e7mas\u0131\u00bb qolunda Koro\u011flu de\u00adyir:<\/p>\n<p>Bir qul qa\u00e7\u0131rm\u0131\u015fam \u018fr\u0259bistana,<br \/>\nAray\u0131n, axtar\u0131n, tap\u0131n, g\u0259tirin.<br \/>\nGirmi\u015f olsa, D\u0259liklida\u015fa,<br \/>\nF\u0259rhad\u0131 apar\u0131n \u00e7ap\u0131n g\u0259tirin.<\/p>\n<p>D\u0259liklida\u015f co\u011frafi miqyas\u0131na g\u00f6r\u0259, Aran v\u0259 Da\u011f D\u0259ll\u0259ri k\u0259nd\u00ad\u00adl\u0259ri aras\u0131nda t\u0259xmin\u0259n orta m\u0259saf\u0259d\u0259, h\u0259r t\u0259r\u0259fi s\u0131ld\u0131\u00adr\u0131m\u00adl\u0131 qayalar olan Me\u015f\u0259vari da\u011f \u00e7ay\u0131n\u0131n sahill\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u00ad\u015fir. Dem\u0259li Koro\u011flu\u00adnun qa\u00e7an d\u0259lisi yaln\u0131z D\u0259liklida\u015fda gizl\u0259n\u0259 bil\u0259r. Odur ki, Ko\u00adro\u011flu qa\u00e7an d\u0259lisini D\u0259liklida\u015fda axtar\u00adma\u00ad\u011f\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t bi\u00adlir.<br \/>\nYuxar\u0131da qeyd olunan oykoniml\u0259r-k\u0259nd adlar\u0131 da, oro\u00adnim\u00adl\u0259r d\u0259 indi d\u0259 xalq aras\u0131nda f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>D\u018fM\u0130RL\u0130 &#8211; Q\u0259\u00addim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6lg\u0259sind\u0259 &#8211; in\u00ad\u00addi\u00adki Bolnisi ra\u00adyo\u00adnunda G\u0259di \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259, rayon m\u0259r\u00ad\u00ad\u00adk\u0259zind\u0259n 20 km q\u0259rbd\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 800 m y\u00fck\u00ads\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n D\u0259mirli k\u0259ndind\u0259 400 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n soy\u00adda\u015f\u0131m\u0131z ya\u015fay\u0131r. D\u0259mirlid\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1931-ci il\u00add\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. El a\u011fsaqqallar\u0131 N\u0259bi Qarall\u0131, M\u0259d\u0259d \u0130b\u00ad\u00adrahimov, aliml\u0259r \u018fnv\u0259r \u015eabanov, \u0130bad \u018fhm\u0259dov, \u018fl\u00f6vs\u0259t Osmanl\u0131, m\u00fc\u0259lliml\u0259r C\u0259lal Osmanov, H\u0259mid \u015eabanov, Az\u0259r\u00adbay\u00adcan M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyind\u0259 idar\u0259 r\u0259isi v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f pol\u00adkovnik Tofiq \u015eah\u00adbazov, ictimaiyy\u0259t\u00e7il\u0259r N\u0259bi v\u0259 Rasim \u015eah\u00adbazovlar, \u018fjd\u0259r M\u0259m\u00adm\u0259dov v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259\u00adl\u0259ri\u00addir.<br \/>\nBa\u015fke\u00e7id rayonunda B\u00f6\u00ady\u00fck D\u0259mir\u00e7ih\u0259\u00ads\u0259nli (indi Q\u0131z\u0131l\u00adkils\u0259), Ki\u00e7ik D\u0259mir\u00ad\u00e7i\u00adh\u0259s\u0259nli (indi \u015eindil\u0259r) adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r vard\u0131r. Az\u0259r\u00adbaycan\u0131n A\u011fd\u0259r\u0259 ra\u00adyo\u00ad\u00adnunda D\u0259mir\u00adli; B\u0259rd\u0259 ra\u00adyonunda iki Qarad\u0259mir\u00e7i, T\u0259rt\u0259r rayonunda D\u0259\u00admir\u00ad\u00e7il\u0259r, \u015ea\u00admax\u0131 rayonunda v\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda D\u0259mir\u00e7i; Qa\u00adzax rayonunun Birinci \u015e\u0131xl\u0131 v\u0259 D\u0259mir\u00e7il\u0259r \u0259razi b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, Qubadl\u0131 v\u0259 Xank\u0259nd rayon\u00adlar\u0131nda D\u0259mir\u00e7il\u0259r; K\u0259lb\u0259c\u0259r ra\u00adyo\u00adnunda is\u0259 D\u0259mir\u00e7idam; Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n &#8211; indiki Er\u00adm\u0259\u00adnistan\u0131n \u018fbil\u00ad\u00adk\u0259nd (indiki Kalinino &#8211; Ta\u015fir) ra\u00adyo\u00adnun\u00adda D\u0259mir\u00e7il\u0259r, sa\u00adbiq Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda &#8211; D\u0259mircili adl\u0131 k\u0259nd\u00adl\u0259r olmu\u015f\u00addur. Bu k\u0259ndl\u0259rin ad\u0131n\u0131 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tir\u0259n ist\u0259r D\u0259\u00admirli, ist\u0259r D\u0259\u00admir\u00ad\u00e7i, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 D\u0259mir\u00e7il\u0259r t\u00fcrkl\u0259rin-az\u0259r\u00adbay\u00adcanl\u0131\u00adlar\u0131n et\u00adno\u00adge\u00adne\u00adzi\u00adsind\u0259 yax\u0131ndan i\u015ftirak ed\u0259n D\u0259mir\u00ad\u00e7il\u0259r tay\u00adfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011f\u00adl\u0131d\u0131r. \u00abXIII \u0259sr tarix\u00e7isi \u015eahab\u0259ddin N\u0259\u00ads\u0259vi onlar\u0131n \u00c7in\u00ad\u00ad\u00adgiz xan\u0131n n\u0259slind\u0259n oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u00admi\u015f\u00addir.\u00bb Onlar XVI \u0259srd\u0259 T\u00fcr\u00adkiy\u0259nin Kars \u015f\u0259h\u0259ri \u0259tra\u00adf\u0131nda ya\u015fa\u00adm\u0131\u015flar. XIX \u0259sr\u00add\u0259 ya\u00ad\u015fam\u0131\u015f M.M.X\u0259z\u0259niy\u0259 g\u00f6r\u0259, onlar Az\u0259r\u00ad\u00adbaycana, \u0259sa\u00ads\u0259n Qa\u00adra\u00adba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131na XVIII \u0259srd\u0259 P\u0259nah\u00ad\u0259li xan Cavan\u00ad\u015firin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 g\u0259lmi\u015fl\u0259r. Bu k\u0259ndl\u0259rin ham\u0131\u00ads\u0131\u00adn\u0131n adlar\u0131 \u00abd\u0259mir\u00e7i\u00bb etnonimi \u0259sa\u00ads\u0131nda d\u00fcz\u0259l\u00admi\u015fdir. Bu k\u0259nd\u00adl\u0259r haq\u00adq\u0131nda m\u0259\u00adlu\u00admat\u00adlara 1590-c\u0131 il \u0130r\u0259van \u0259yal\u0259tinin, 1721-1728-ci il \u00abD\u0259f\u00adt\u0259\u00adri-m\u00fc\u00adf\u0259s\u00ads\u0259l \u0259yal\u0259ti Tif\u00adlis\u00bbd\u0259 rast g\u0259l\u00adm\u0259k olur.<\/p>\n<p>\u018fSM\u018fL\u018fR &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259\u00adsinin m\u0259rk\u0259zi hiss\u0259\u00adsind\u0259 &#8211; Bolulus (indiki Bolnisi) rayo\u00adnunda Ma\u015faver \u00e7a\u00ady\u0131\u00adn\u0131n sol sahilind\u0259, Marneuli-Bolnisi avtomobil yolunun k\u0259\u00adnar\u0131nda, rayon m\u0259r\u00adk\u0259zind\u0259n 7 km g\u00fcndo\u011farda, d\u0259niz s\u0259\u00adviy\u00ady\u0259sind\u0259n 450 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n q\u0259dim t\u00fcrk k\u0259n\u00addinin ad\u0131d\u0131r. \u018fha\u00adlisi 286 n\u0259f\u0259rdir. Aliml\u0259r V\u0259kil v\u0259 \u015eakir X\u0259li\u00adlov\u00adlar, Kamal G\u00fclm\u0259mm\u0259dov v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetir\u00adm\u0259\u00adl\u0259ridir.<\/p>\n<p>\u00ad FAXRALI &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7a\u00adl\u0131s\u0131n\u0131n G\u00fcney (c\u0259nub) s\u0259m\u00adtind\u0259 Bolulusda (indiki Bol\u00adnisi rayo\u00adnunda) me\u015f\u0259likl\u0259 \u00f6r\u00adt\u00fcl\u00adm\u00fc\u015f da\u011flar\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259, Talaver \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259\u00adzin\u00add\u0259n 19 km g\u00fcndo\u011farda, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 560 m y\u00fck\u00ads\u0259k\u00adlikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bu oykonim xalq eti\u00admo\u00adlogiyas\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00abfa\u00ad\u011f\u0131r\u00bb s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u00abAl\u0131\u00bb antroponiminin &#8211; \u015f\u0259xs ad\u0131\u00adn\u0131n birl\u0259\u015f\u00adm\u0259\u00adsind\u0259n, ba\u015fqa bir eti\u00admologiyaya g\u00f6r\u0259 is\u0259, \u00abF\u0259xr\u00bb s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u00abAl\u0131\u00bb \u015f\u0259xs ad\u0131n\u0131n bir\u00adl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaran\u0131b. \u00abFax\u00adral\u0131\u00bb oy\u00adko\u00adni\u00admi\u00adn\u00adin birinci kom\u00adpo\u00adnen\u00adtind\u0259ki, y\u0259ni \u00abf\u0259xr\u00bb s\u00f6\u00adz\u00fcnd\u0259ki \u00ab\u0259\u00bb inc\u0259 saitinin qal\u0131n \u00aba\u00bb s\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sini\u0131 n\u0259\u00ad\u00ad\u00ad\u00adz\u0259r\u0259 alsaq, on\u00adda \u00abFaxral\u0131\u00bb k\u0259nd ad\u0131\u00adn\u0131n \u00abF\u0259xr\u00bb v\u0259 \u00abAl\u0131\u00bb \u015f\u0259xs ad\u0131ndan d\u00fc\u00adz\u0259l\u00adm\u0259si a\u011f\u0131la\u00adbatan g\u00f6\u00adr\u00fcn\u00fcr. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, son ill\u0259rd\u0259 k\u0259ndin ad\u0131 d\u0259yi\u015f\u00addi\u00adril\u00ad\u00ad\u00admi\u015f, gu\u00adya \u00abg\u00fcrc\u00fcl\u0259\u015f\u00addi\u00adril\u00admi\u015f\u00bb v\u0259 \u00abTa\u00adlaver\u00bb adland\u0131r\u0131l\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131r. Haz\u0131rda 7 min n\u0259f\u0259r\u0259 ya\u00adx\u0131n soy\u00adda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n ya\u00ad\u015fa\u00ad\u00add\u0131\u011f\u0131 bu k\u0259nd Ulu Bor\u00e7al\u0131n\u0131n saz-s\u00f6z, din, t\u0259hsil ocaqlar\u0131ndan biri say\u0131l\u0131r. Burada q\u0259dim abid\u0259l\u0259r, s\u0259k\u00ad\u00adkizayaql\u0131 kils\u0259, q\u0259bir\u00fcst\u00fc yaz\u0131lar, XVII \u0259srin yadigar\u0131 m\u0259s\u00ad\u00ad\u00ad\u00adcid diqq\u0259ti \u00e7\u0259kir. Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1919-cu ild\u0259n f\u0259a\u00adliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. \u015eairl\u0259r Miskin N\u0259bi, \u0130veyl\u0259r Allahverdi, Fat\u00adma Al\u0131q\u0131z\u0131, Nolad, G\u00fcll\u0259r P\u0259ri, G\u00fcll\u0259r \u0130smay\u0131l, \u015eaban, K\u0259b\u00adleyi Qara, H\u00fcseyn, S\u0259kin\u0259 Alm\u0259mm\u0259dli, K\u0259rb\u0259layi \u0130b\u00adrahim, \u0130smay\u0131l G\u00fcll\u0259r, \u018fli S\u0259ng\u0259rli, \u018fli Faxral\u0131, R\u0259\u015fid Fax\u00adral\u0131, M\u0259m\u00ad\u00ad\u00adm\u0259d\u0259li \u018fll\u0259zov, S\u0259m\u0259nd\u0259r M\u0259mm\u0259dov, a\u015f\u0131qlar Sarvan Bayram, D\u00fcnn\u00fc (D\u00fcnyamal\u0131), M\u00fcrs\u0259l, Saz\u00e7alan D\u0259ll\u0259k S\u00f6\u00ady\u00fcn, Az\u0259rbaycan M\u0259tbuat \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri \u018fflatun Ama\u015fov, jurnalistl\u0259r Hac\u0131 H\u0259s\u0259nov, M\u0259mm\u0259d M\u0259mm\u0259dov, D\u00fcnyamal\u0131 Bayramov, Az\u0259rbaycan Milli M\u0259clisinin \u00fczv\u00fc olmu\u015f pro\u00adfes\u00adsor \u015eamil Qurbanov, aliml\u0259r Oruc Piriyev, \u015e\u0259mistan Mika\u00ady\u0131\u00adlov, Tahir P\u0259nahov, Namaz B\u0259d\u0259lov, \u018fli H\u00fcseynov, H\u00fcseyn\u00adqulu M\u0259mm\u0259dov, Elxan v\u0259 Eldar M\u0259mm\u0259dlil\u0259r, \u0130brahim \u018fli\u00adzad\u0259, \u015eamil Orucov, Polad Poladov, Vaqif N\u0259biyev, \u018ff\u00adlatun H\u0259s\u0259\u00adnov, Qurban Qas\u0131mov, \u0130sa X\u0259lilov, \u018fli \u018flizad\u0259, Sona xa\u00adn\u0131m \u018flizad\u0259, Vahid Qurbanov, polkovnikl\u0259r Bah\u0259d\u00addin H\u0259\u00ads\u0259\u00adnov, \u0130saxan A\u015f\u0131rov, inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259ri \u018fl\u0259d\u00addin v\u0259 H\u0259s\u0259n H\u0259s\u0259novlar, U\u015fu-sanda \u00fczr\u0259 7 d\u0259f\u0259 D\u00fcnya \u00e7empionu Can\u00adpo\u00adlad Bu\u00addaqov, \u018fm\u0259k veteranlar\u0131 Eyvaz M\u0259mm\u0259dov, H\u0259s\u0259n Qur\u00adbanov, U\u011furlu H\u00fcseynov, ictimaiyy\u0259t\u00e7il\u0259r Ayd\u0131n Qur\u00adbanov, Ab\u00adbas Abbasov, veteran m\u00fc\u0259llim C\u00fcm\u015f\u00fcd G\u00fcl\u00adm\u0259m\u00adm\u0259dov, El a\u011fsaqqallar\u0131 T\u0259hm\u0259zqulu D\u00fcnyamal\u0131o\u011flu, \u0130man T\u0259h\u00ad\u00adm\u0259z\u00adqu\u00adluo\u011flu, Oruc a\u011fa, Hac\u0131 M\u0259mm\u0259d\u0259li, Hac\u0131 H\u0259s\u0259n, Hac\u0131 Mola Oruc, Hac\u0131 H\u0259mid K\u0259rimov, Musa Haq\u00adverdio\u011flu, \u015e\u0259rif Bu\u00addaqov, Mehral\u0131 H\u0259s\u0259nov, Aslan \u018fliyev, Koxal\u0131 Axund Hac\u0131 Qazi \u018fl\u0259sg\u0259r, Mirz\u0259 Rza \u018flizad\u0259, H\u0259bib \u018fli\u00adza\u00add\u0259, Mirz\u0259 Seyfulla, P\u0259nah Mahmudov, K\u0259rb\u0259lay\u0131 Molla Al\u0131, \u015eeyx Qur\u00adban, \u015eeyx S\u0259lim, \u015eeyx \u0130s\u00adg\u0259nd\u0259r, \u015eeyx Bin\u0259li, El igid\u00adl\u0259ri Qa\u00adra Namaz, Qa\u00e7aq R\u00fcs\u00adt\u0259m, \u00c7\u0259r\u00e7io\u011flu H\u00fcmb\u0259t, D\u0259li Ey\u00adyub, h\u0259\u00adkim S\u0259m\u0259d M\u0259mm\u0259dov v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetir\u00adm\u0259\u00adl\u0259ridir.<\/p>\n<p>G\u00dcL\u018fVER &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin Bolulus nahiy\u0259sind\u0259 (indiki Bolnisi rayonunda) G\u0259d\u0259 \u00e7ay\u0131n sol sa\u00adhi\u00adlind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 17 km q\u0259rbd\u0259, d\u0259niz s\u0259viy\u00ady\u0259\u00adsin\u00add\u0259n 810 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bulqarlar\u0131n q\u0131p\u00e7aq tir\u0259si kollarla, alban tir\u0259si kell\u0259rl\u0259, q\u0131p\u00e7aq-qarapa\u00adpaqlar i\u00e7ind\u0259ki K\u00fcl tayfas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k m\u00fcm\u00adk\u00fcn\u00add\u00fcr. K\u0259nd iki qis\u00adm\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcb: A\u015fa\u011f\u0131 G\u00fcl\u0259ver v\u0259 Yuxar\u0131 G\u00fcl\u0259\u00adver. Bu oy\u00adko\u00adnim\u00adl\u0259r \u00abA\u015fa\u011f\u0131\u00bb v\u0259 \u00abG\u00fcl\u0259ver\u00bb s\u00f6z\u00adl\u0259rinin, h\u0259m\u00ad\u00e7inin \u00abYu\u00adxa\u00adr\u0131\u00bb v\u0259 \u00abG\u00fcl\u0259ver\u00bb s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015f\u00adm\u0259sind\u0259n yaran\u0131b. A\u015fa\u011f\u0131 G\u00fcl\u0259ver k\u0259n\u00addinin ad\u0131 r\u0259smi s\u0259n\u0259d\u00adl\u0259rd\u0259 g\u00fcr\u00adc\u00fc di\u00ad\u00ad\u00adlin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunaraq \u00abKvemo Qula\u00adveri\u00bb yaz\u0131l\u0131rd\u0131. 1990-ci il\u00adl\u0259rd\u0259 k\u0259ndin ad\u0131 ye\u00adnid\u0259n haqs\u0131zcas\u0131na \u00abg\u00fcrc\u00fcl\u0259\u015f\u00addirilmi\u015f\u00bb, A\u015fa\u011f\u0131 G\u00fcl\u0259\u00adver &#8211; \u00abQeta\u00bb (\u00abG\u0259\u00ad\u00ad\u00ad\u00addi\u00bb), qon\u015fu Yuxar\u0131 G\u00fclever k\u0259ndi is\u0259 \u00abCi\u00adpor\u00bb adlan\u00add\u0131r\u0131l\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131r. \u018fhalisi m\u00fcvafiq olaraq 600 v\u0259 800 n\u0259\u00adf\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259r\u00adbaycan orta m\u0259kt\u0259bi 1930-cu ild\u0259 yara\u00add\u0131l\u0131b. Aliml\u0259r \u018flyar Namazov, K\u0259rim M\u0259m\u00adm\u0259\u00addov, Tey\u00admur Qa\u00adrayev, maa\u00adrif\u00e7il\u0259r Mustafa \u0130sayev, F\u0259r\u0259\u00adm\u0259z Mehdiyev, Ziyadxan Na\u00admazov, F\u0259r\u0259m\u0259z C\u0259lilov, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u00e7\u0131 M\u00fcseyib Mirz\u0259yev, h\u00fc\u00adquq-m\u00fchafiz\u0259 i\u015f\u00e7isi M\u00fcr\u00adv\u0259t Musayev v\u0259 b. bu k\u0259n\u00ad\u00addin yetir\u00adm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>H\u018fS\u018fNXOCALI &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6l\u00adg\u0259sinin m\u0259rk\u0259zi hiss\u0259sind\u0259 Bolulus (indi Bolnisi) rayonunda k\u0259nd ad\u0131d\u0131r. Bu oykonim, \u00e7ox g\u00fc\u00adman ki, n\u0259sil ad\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015f\u0259k\u00adk\u00fcl tap\u0131b. Ma\u00ad\u00ad\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259, Marneuli-Bolnisi av\u00adto\u00admo\u00adbil yo\u00ad\u00adlunun k\u0259nar\u0131nda, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 13 km g\u00fcn\u00ad\u00addo\u00ad\u011far s\u0259mt\u00add\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 430 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yer\u00adl\u0259\u00ad\u015f\u0259n bu k\u0259ndin \u0259\\halisi haz\u0131rda 800 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7oxdur. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259r\u00ad\u00adbaycan m\u0259kt\u0259bi 1921-ci ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. \u015eair B\u0259h\u00adram Mehdi, maarif\u00e7il\u0259r Ramiz M\u0259mm\u0259d\u0259lizad\u0259, M\u0259h\u0259r\u00adr\u0259m \u0130smay\u0131lov v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259l\u0259ridir.<br \/>\nTiflis quberniyas\u0131n\u0131n A\u011f\u00adcaqala nahi\u00ady\u0259sind\u0259 d\u0259 eyni adl\u0131 k\u0259nd olub.<\/p>\n<p>\u0130M\u0130RH\u018fS\u018fN &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolnisi rayo\u00adnun\u00ad\u00adda k\u0259nd ad\u0131d\u0131r. Bu oykonim t\u00fcrk o\u011fuzlar\u0131n Eymur-\u018fymur tayfas\u0131n\u0131n, ya\u00adxud noqaylarda indi d\u0259 ya\u015fayan \u0130mir tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 \u0259sas\u0131nda formala\u015f\u0131b. \u00c7ox g\u00fcman ki, \u00ab\u0130mir\u00bb tayfas\u0131na m\u0259n\u00ad\u00ad\u00adsub olan \u015f\u0259xs &#8211; H\u0259s\u0259nli bu k\u0259ndin \u00f6z\u00fc\u00adl\u00fcn\u00fc qoydu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259ndin ad\u0131n\u00ad\u00adda da h\u0259m tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn soyad\u0131n\u0131 sax\u00adlam\u0131\u015fd\u0131r. Ma\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahilind\u0259, rayon m\u0259r\u00adk\u0259zind\u0259n 13 km g\u00fcndo\u011farda, Tiflis-Kazret d\u0259miryolunun k\u0259\u00adnar\u0131nda, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 470 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bu k\u0259ndin \u0259halisi 1740 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259r\u00adbaycan m\u0259k\u00adt\u0259bi 1921-ci ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. \u018fm\u0259k Q\u0259hr\u0259manlar\u0131 Qo\u00ad\u00adca F\u0259tullayev, Tamam Bayramova, Abbas \u0130smay\u0131lov, pro\u00ad\u00adfes\u00adsorlar Mahmud Allahverdiyev, \u0130sf\u0259ndiyar \u0130smay\u0131lov, ve\u00adte\u00adran m\u00fc\u0259llim F\u0259zl\u0259ddin Quluyev, A\u015f\u0131q S\u0259di M\u0259rdanov, \u015fair-ya\u00adzar N\u0259simi \u018fnv\u0259r v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/zim.az\/elmi-meqaleler\/5379-bolus-bolns-rayonu-02.html\"><b>(DAVAMI BURADA &#8211; BU S\u018fTR\u0130N \u00dcST\u00dcN\u018f VURUN, KE\u00c7\u0130D OLACAQ)<\/b><\/a><\/p>\n<p><b>ZiM.Az<\/b><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/zim.az\/bolnisi\/564-bolnisi-rayonu.html\"><b>(\u018fVV\u018fL\u0130 BURADA &#8211;<br \/>\nBU S\u018fTR\u0130N\u0130N \u00dcST\u00dcN\u018f VURUN,<br \/>\nKE\u00c7\u0130D ED\u018fR\u018fK H\u018fM\u0130N S\u018fH\u0130F\u018fN\u0130 OXUYUN)<\/b><\/a><\/p>\n<p>\u0130NC\u018fO\u011eLU &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin g\u00fcney t\u0259\u00adr\u0259fin\u00add\u0259 me\u015f\u0259li da\u011flar\u0131n qoynunda Bolulus (indiki Bolnisi) rayonunda k\u0259nd ad\u0131d\u0131r. Xalq aras\u0131nda is\u0259, \u00ab\u0130n\u00adcio\u011flu\u00bb kimi d\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fcz olunur. Az\u0259r\u00adbay\u00adca\u00adn\u0131n G\u00f6y\u00ad\u00e7ay v\u0259 \u015e\u0259ki rayonlar\u0131nda da \u0130nc\u0259 adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r, Qazax rayo\u00adnunda is\u0259 \u0130nc\u0259 d\u0259r\u0259si adl\u0131 hid\u00adronim v\u0259 oronim vard\u0131r. Bu toponim, ehtimal ki, O\u011fuz-S\u0259l\u00adcuq-T\u00fcrkman soylu \u0130n\u00adc\u0259\u00ado\u011flu tayfas\u0131n\u0131n v\u0259 ya Q\u0131p\u00e7aqlar\u0131n \u018fnc\u0259 tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011f\u00adl\u0131 olaraq yaran\u00adm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBolnis\u00e7ay\u0131n sol sahilind\u0259, rayon m\u0259r\u00adk\u0259zind\u0259n 12 km c\u0259\u00adnub-\u015f\u0259rqd\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 615 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bu k\u0259ndin \u0259halisi 620 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259r\u00adbaycan m\u0259kt\u0259bi 1927-ci ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Professor Tengizxan Musa\u00adyev, \u0130lham Musayev, ictimaiyy\u0259t\u00e7i C\u0259lal Yaqubov v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>KAZRET &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin g\u00fcney t\u0259\u00adr\u0259\u00adfin\u00ad\u00add\u0259 me\u015f\u0259li da\u011flar\u0131n qoynunda Bolulus (indiki Bolnisi) ra\u00adyo\u00adnunda, Ma\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n vadisind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 18 km g\u00fcnbatarda, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 680 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f q\u0259\u00ads\u0259b\u0259nin ad\u0131d\u0131r. \u018fhalisi \u0259sas\u0259n g\u00fcrc\u00fc, az\u0259r\u00adbay\u00adcanl\u0131, rus, yu\u00adnan v\u0259 s. ibar\u0259tdir. Bu oykonim q\u0259dim t\u00fcrkk\u00f6kl\u00fc \u00abX\u0259\u00adz\u0259r\u00bb &#8211; \u00abkas\u00bb etnomini \u0259sas\u0131nda yaran\u0131b. Dem\u0259li, bu k\u0259ndin (son\u00ad\u00adra\u00adlar q\u0259s\u0259b\u0259nin) ilk sakinl\u0259ri soyda\u015f\u00adlar\u0131m\u0131z olub, h\u0259tta, bu k\u0259n\u00addin ya\u00adx\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda \u00abX\u0259z\u0259rli d\u0259r\u0259\u00bb deyil\u0259n d\u0259r\u0259 v\u0259 yer ad\u0131 var\u00add\u0131r.<br \/>\nXX \u0259srin sonunda Z.Qamsaxurdiya hakimiyy\u0259tinin \u00ab\u015fo\u00advi\u00adnist\u00bb ictimai ab-havas\u0131 Kazret q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259n yan ke\u00e7\u00adm\u0259\u00admi\u015f\u00addir.<br \/>\nBu q\u0259s\u0259b\u0259d\u0259 1000 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox soyda\u015flar\u0131m\u0131z ya\u015fa\u00ady\u0131r\u00add\u0131. Onlar\u0131n t\u0259xmin\u0259n 85%-i \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131. Hal-haz\u0131rda bu q\u0259s\u0259\u00adb\u0259d\u0259 200 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n soyda\u015f\u0131m\u0131z ya\u015fay\u0131r. Q\u0259s\u0259b\u0259d\u0259 g\u00fcrc\u00fc, rus m\u0259k\u00ad\u00adt\u0259bl\u0259ri il\u0259 yana\u015fa, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan orta m\u0259k\u00ad\u00ad\u00adt\u0259bi f\u0259a\u00adliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. 1990-c\u0131 ild\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi\u00adnin yenid\u0259n b\u0259rpas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00ab\u018fyal\u0259t \u015fairi\u00bb adland\u0131ran \u0130bra\u00adhim\u00adx\u0259lilin b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259\u00adyi olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>K\u018fP\u018fN\u018fK\u00c7\u0130 &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin \u0259n b\u00f6y\u00fck uluslar\u0131ndan biri d\u0259 h\u0259l\u0259 erk\u0259n orta \u0259srl\u0259rd\u0259n (VI \u0259sr\u00add\u0259n) tarixi s\u0259n\u0259d\u00adl\u0259rd\u0259 qeyd\u0259 al\u0131\u00adnan K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i (Bolulus K\u0259\u00adp\u0259n\u0259k\u00e7i &#8211; indiki Bol\u00ad\u00ad\u00adnis-K\u0259p\u0259k\u00e7i) k\u0259n\u00addidir.<br \/>\nBolnis\u00e7ay\u0131n sa\u00adhi\u00adlin\u00add\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 6 km g\u00fcneyd\u0259, d\u0259niz s\u0259viy\u00ady\u0259sin\u00add\u0259n 600 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n h\u0259min k\u0259nd indi g\u00fcrc\u00fc di\u00adlind\u0259 Kve\u00ad\u00admo-Bolnisi (A\u015fa\u011f\u0131-Bolnisi) adlan\u0131r.<br \/>\n\u018fhalisi 8 min n\u0259\u00ad\u00ad\u00ad\u00adf\u0259r\u0259 yax\u0131nd\u0131r.<br \/>\nK\u0259ndd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1919-cu ild\u0259n f\u0259a\u00adliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\n1912-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u00abB\u0259s\u00addi, oyan!\u00bb kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi, 1915-ci ild\u0259 Tulada \u00e7apdan \u00e7\u0131x\u00adm\u0131\u015f s\u0259n\u0259dli memuar-povestin q\u0259hr\u0259man\u0131, 1918-ci ild\u0259 Qars \u0130slam \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri olmu\u015f Emin a\u011fa Hacall\u0131, el \u015fair\u00adl\u0259ri Al\u00adxas a\u011fa Hacall\u0131, R\u0259\u015fid Hacall\u0131, el a\u011fsaqqalar\u0131 Allahverdi G\u00f6\u00ady\u00fc\u015f\u00ado\u011flu, \u0130sa Mahmudov, M\u0259h\u0259mmd Bayramov, aliml\u0259r L\u0259tif G\u00fcl\u0259hm\u0259dov, Arif v\u0259 Vidadi Acalovlar, Az\u0259r\u00adbaycan Milli M\u0259c\u00ad\u00adlisinin \u00fczv\u00fc olmu\u015f Xalq \u015fairi, Az\u0259r\u00adbaycan A\u015f\u0131qlar Birli\u00adyi\u00adnin s\u0259dri Z\u0259limxan Yaqub, Az\u0259rbaycan Milli M\u0259clisinin \u00fcz\u00adv\u00fc olmu\u015f \u00ab\u0130ctimai\u00bb Televiziya v\u0259 Radio Ya\u00ady\u0131mlar\u0131 \u015eirk\u0259\u00adtinin Ba\u015f direktoru \u0130smay\u0131l \u00d6m\u0259rov, G\u00fcr\u00adc\u00fcs\u00adtan Parlamentinin \u00fczv\u00fc olmu\u015f Ramiz B\u0259kirov, Min\u00adg\u0259\u00e7evir \u015e\u0259\u00adh\u0259r \u0130cra Haki\u00admiy\u00ady\u0259tinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri Ba\u015f T\u0259hsil \u0130da\u00adr\u0259sinin m\u00fcdiri ol\u00admu\u015f M\u0259h\u0259bb\u0259t Qaraba\u011fl\u0131, Az\u0259rbaycan M\u00fc\u00adda\u00adfi\u0259 Na\u00adzirinin m\u00fca\u00advini olmu\u015f polkovnik Ziyadxan B\u0259kirov, Az\u0259r\u00adbay\u00adcan D\u00f6v\u00ad\u00adl\u0259t Mu\u00adsiqili Komediya Teatr\u0131n\u0131n direktoru olmu\u015f El\u00adxan Ocaqov, ve\u00adteran m\u00fc\u0259lliml\u0259r R\u0259\u015fid Yaqubov, Hiday\u0259t G\u00f6\u00ady\u00fc\u00ad\u015fov, h\u0259kim Ziya Bayramov v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetir\u00adm\u0259l\u0259\u00adri\u00addir.<br \/>\nTarixi Bor\u00e7al\u0131n\u0131n m\u0259r\u00ad\u00ad\u00adk\u0259zind\u0259 &#8211; indiki Mar\u00adneuli rayo\u00adnun\u00adda K\u00fcr\u00fcst\u00fc K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i, Qar\u00addabani (Qara\u00adyaz\u0131) ra\u00adyo\u00adnunda v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Zaqatala rayonunda da K\u0259p\u0259\u00adn\u0259k\u00e7i adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r vard\u0131r. XVI \u0259srin sonunda G\u0259n\u00adc\u0259nin Yev\u00adlax nahiy\u0259sind\u0259 ya\u00ad\u015fa\u00adyan Otuz\u00adikil\u0259r tayfas\u0131ndan biri d\u0259 K\u0259p\u0259\u00adn\u0259k\u00e7i camaat\u0131 ad\u00adla\u00adn\u0131rd\u0131. XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n Kaxetiyada Telavi \u015f\u0259h\u0259\u00adrinin ya\u00adx\u0131nl\u0131\u00ad\u011f\u0131nda da K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i adl\u0131 k\u0259nd ol\u00admu\u015f\u00addur. Ke\u00e7mi\u015f \u0130r\u0259\u00advan quber\u00adni\u00adyas\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 d\u0259 B\u00f6y\u00fck K\u0259\u00adp\u0259n\u0259k\u00e7i, Ki\u00e7ik K\u0259\u00adp\u0259n\u0259k\u00e7i ad\u00ad\u00adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r olmu\u015f, sonradan is\u0259 onlar\u0131n ad\u0131 d\u0259\u00adyi\u015f\u00addiril\u00ad\u00admi\u015fdir.<br \/>\nG\u00fcrc\u00fcstan aliml\u0259ri Bolnisinin tarixi il\u0259 maraqlanm\u0131\u015f v\u0259 onu \u015f\u0259rh etmi\u015fl\u0259r. L.Musxela\u015fvili yaz\u0131r: \u00ab&#8230;bu \u015f\u0259h\u0259rin (Bol\u00adni\u00ad\u00adsi\u00adnin. &#8211; M.\u00c7.) \u0259sas \u00e7ay\u0131 VI \u0259srin ortalar\u0131ndan \u0259d\u0259biy\u00adyatda \u00abBol\u00ad\u00ad\u00adnis &#8211; K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i\u00bb ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhurdur\u00bb. \u00abBolnis-K\u0259\u00adp\u0259\u00adn\u0259k\u00ad\u00ad\u00e7i\u00bb ifad\u0259sind\u0259n ay\u00add\u0131n olur ki, Bolnisinin \u0259sas \u00e7ay\u0131 vaxt\u0131 il\u0259 K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i tayfa\u00ads\u0131n\u0131n ad\u0131\u00adn\u0131 da\u015f\u0131m\u0131\u015fd\u0131r (h\u0259min \u00e7ay\u0131 xalq &#8211; t\u00fcrkl\u0259r-az\u0259rbay\u00adcanl\u0131lar in\u00addi d\u0259 K\u0259p\u0259\u00adn\u0259k\u00e7i \u00e7ay\u0131 adland\u0131r\u0131rlar). Bu, o dem\u0259k\u00addir ki, h\u0259\u00admin \u0259razid\u0259 K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i tayfas\u0131 m\u0259sk\u0259n sald\u0131qdan sonra \u00e7ay\u0131 da \u00f6z tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Bu da t\u0259biidir. G\u00f6r\u00fcn\u00add\u00fcy\u00fc kimi, K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i q\u0259dim o\u011fuz ulus\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adlar\u0131ndan biri olub. T\u0259x\u00admi\u00adn\u0259n \u00abKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u00bb das\u00ad\u00adtanla\u00adr\u0131n\u00adda\u00adk\u0131 ha\u00addis\u0259\u00adl\u0259rin c\u0259r\u0259yan etdiyi d\u00f6vrd\u0259 tayfa kimi formala\u015f\u00adm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nB\u0259s, K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i etnooykonimi nec\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131r? Bu tay\u00adfa v\u0259 onun sakin oldu\u011fu k\u0259nd \u00f6z ad\u0131n\u0131 tayfan\u0131n \u00fcmumi pe\u00ad\u015f\u0259si, m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259ti v\u0259 s\u0259n\u0259ti il\u0259 yax\u0131ndan ba\u011fl\u0131 olan k\u0259p\u0259n\u0259k s\u00f6z\u00fcnd\u0259n alm\u0131\u015fd\u0131r. Q\u0259dim t\u00fcrk yaz\u0131l\u0131 abid\u0259l\u0259rind\u0259, \u00abKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u00bb, \u00abKoro\u011flu\u00bb dastanlar\u0131nda, klassik \u015fair\u00adl\u0259rimizin irsind\u0259 \u00abk\u0259p\u0259n\u0259k\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00abyap\u0131nc\u0131\u00bb m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259ndiyi m\u0259lumdur. \u00abKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u00bbda oxuyuruq: \u00ab\u00c7axmaq \u00e7a\u00adx\u0131b, od yaxd\u0131, k\u0259p\u0259n\u0259yind\u0259n qurumsu edib yara\u00ads\u0131na basd\u0131\u00bb (s\u0259h.31), \u00abO\u011fluna qara k\u0259p\u0259n\u0259k geydir\u00admi\u015f\u00adl\u0259r\u00addir, qap\u0131 e\u015fiyi \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259rquru buraxm\u0131\u015flard\u0131\u00bb (s\u0259h.78), \u00abQ\u0131l k\u0259p\u0259n\u0259k bo\u00adyuncu\u011fun s\u00fcr\u0259r, degil!\u00bb (s\u0259h.79). \u00ab\u00c7oban k\u0259p\u0259\u00adn\u0259yini \u00fcz\u0259r\u00adl\u0259\u00adrin\u0259 atd\u0131, p\u0259ri q\u0131z\u0131n\u0131n birini tutdu\u00bb (s\u0259h.113).<br \/>\n\u00abKor\u011folu\u00bbda deyilir: \u00abYax\u0131nla\u015fanda Koro\u011flu baxd\u0131 ki, bu, \u00e7iynind\u0259 k\u0259p\u0259n\u0259yi, \u0259lind\u0259 d\u0259y\u0259n\u0259yi olan cavan bir o\u011f\u00adland\u0131r\u00bb v\u0259 s. XIV \u0259srin klassik \u015fairi \u0130mad\u0259ddin N\u0259siminin \u0259s\u0259r\u00ad\u00ad\u00adl\u0259rind\u0259 d\u0259 o s\u00f6z h\u0259min m\u0259nada i\u015fl\u0259nmi\u015fdir. (Lakin dili\u00admizin sonrak\u0131 inki\u015faf d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 \u00abk\u0259p\u0259n\u0259k\u00bb s\u00f6z\u00fcnd\u0259 t\u0259dri\u00adc\u0259n semantik daralma ba\u015f vermi\u015f v\u0259 o, haz\u0131rda \u00abb\u00f6c\u0259k\u00bb qav\u00adram\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir).<br \/>\nYuxar\u0131dak\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f \u00abk\u0259p\u0259n\u0259k\u00bb s\u00f6z\u00fc il\u0259 pe\u00ad\u015f\u0259 v\u0259 m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259t bildir\u0259n \u00ab-\u00e7i\u00bb \u015f\u0259kil\u00e7isinin birl\u0259\u015fm\u0259\u00adsin\u00add\u0259n d\u0259 K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i s\u00f6z\u00fc yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Onun \u00fcmumi m\u0259nas\u0131 yap\u0131nc\u0131 salma pe\u015f\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan tayfa dem\u0259kdir. Bel\u0259\u00adlik\u00adl\u0259 d\u0259, h\u0259min s\u00f6z \u0259sas\u0131nda K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i etnooykonimi yaran\u0131r.<br \/>\nBolulus-K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i tayfas\u0131 haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumata 1721-ci ild\u0259 t\u0259rtib olunmu\u015f \u00abD\u0259st\u00fcr\u00fcl-\u0259m\u0259l\u00bbd\u0259 v\u0259 1728-ci il\u00add\u0259 t\u0259rtib olunmu\u015f \u00abD\u0259ft\u0259ri-m\u00fcf\u0259ss\u0259li-\u0259yal\u0259ti-Tiflis\u00bbd\u0259 rast g\u0259l\u00ad\u00adm\u0259k olur. H\u0259tta, \u00abD\u0259st\u00fcr\u00fcl-\u0259m\u0259l\u00bbd\u0259 K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7il\u0259rin Hac\u0131 Al\u00admas (I tabun 14 ev), Hac\u0131 M\u0259mm\u0259d (I tabun 18 ev), Hac\u0131 \u015e\u0259fi (I tabun 45 ev), Tatar (I tabun 68 ev), Patar-Z\u0259rg\u0259rli (I tabun 8 ev) v\u0259 I C\u0259f\u0259rli (I tabun 44 ev) tabunlar\u0131ndan (tay\u00adfa\u00adla\u00adr\u0131ndan) ibar\u0259t oldu\u011fu da g\u00f6st\u0259rilir.<br \/>\n\u00abD\u0259ft\u0259r\u00bbd\u0259 qeyd olundu\u011fu kimi, Temu\u00e7uh\u0259s\u0259nli &#8211; D\u0259\u00admir\u00ad\u00e7i\u00ad H\u0259s\u0259nli nahiy\u0259sinin \u0259n b\u00f6y\u00fck uluslar\u0131ndan biri K\u0259p\u0259\u00adn\u0259k\u00ad\u00e7i ulusudur. K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i ulusunda bir \u00e7ox tayfa, q\u0131\u015flaq v\u0259 k\u0259nd birl\u0259\u015fmi\u015fdir. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i tayfas\u0131n\u0131n \u018fhm\u0259d q\u0131\u015f\u00adla\u011f\u0131 (36), \u0130saql\u0131 q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (13), \u0130lx\u0131\u00e7\u0131 Yusif q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (15), Kat\u00adxudal\u0131 q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (11), C\u0259f\u0259r q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (17), \u018fhm\u0259d m\u0259h\u0259ll\u0259si (17), \u018fb\u00fclqas\u0131m q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (7), Xaric m\u0259h\u0259ll\u0259si (7), \u00c7atal V\u0259li q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (8), Sar\u0131l\u0131 q\u0131\u015fla\u011f\u0131nda V\u0259li m\u0259h\u0259ll\u0259si (4), Ta\u011f\u0131 m\u0259\u00adh\u0259ll\u0259si (6), Hac\u0131 o\u011flu q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (35), Deviro\u011flu (Dibir o\u011flu. &#8211; M.\u00c7.) q\u0131\u015fla\u011f\u0131, Rza m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 (14), Mu\u011fliyan adlanan yer\u00add\u0259 Qara\u00f6k\u00fcz q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (35), \u018fyyub a\u011fa m\u0259h\u0259ll\u0259si (45), \u015eah\u00adg\u0259ldi m\u0259h\u0259ll\u0259si (14), B\u0259r\u0259li q\u0131\u015fla\u011f\u0131 (20) v\u0259 s. Bu q\u0259bil\u0259 v\u0259 tayfa\u00adlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0130shaql\u0131 n\u0259sli, D\u0259mir\u00f6y\u00fc (Devir o\u011flundand\u0131r), Ey\u00fcb\u00f6y\u00fc (n\u0259sil), G\u00f6ym\u0259til\u0259r (b\u0259lk\u0259, G\u00f6y O\u011fuzla Metenin \u0259qr\u0259bal\u0131\u011f\u0131ndan yaran\u0131b), Qazax\u00adq\u0131z\u0131, Uzun g\u0259lin (Boyu uzun Burla Xat\u0131n yada d\u00fc\u015f\u00fcr), Ocax\u00adl\u0131lar, Qara\u00adba\u011fl\u0131lar, Qarapapaql\u0131lar, Qaracao\u011flu (Qaraca \u00e7oban yada d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcr) v\u0259 s. indi d\u0259 \u00f6z tarixi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 adlar\u0131n\u0131 saxla\u00admaq\u00addad\u0131r.<\/p>\n<p>K\u0130P\u0130RC\u0130K &#8211; Bax: Sar\u0131m\u0259mm\u0259dli.<\/p>\n<p>KOLAG\u0130R (KOLAYIR) &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259\u00adsind\u0259 &#8211; Bolulusda (indiki Bol\u00adnisid\u0259), \u00f6z m\u0259nb\u0259yini Da\u011f Bor\u00ad\u00e7a\u00adl\u0131s\u0131n\u0131n \u015e\u0259nbiy\u0259n (Sam\u00add\u00fcy\u0259) v\u0259 S\u0259\u00adn\u0259\u00adg\u00adu\u00e7an da\u011flar\u0131ndan al\u0131b, s\u0131ld\u0131\u00adr\u0131m\u00adl\u0131 qayal\u0131qlar aras\u0131ndan \u00e7a\u011flaya-\u00e7a\u011flaya q\u0259rbd\u0259n \u015f\u0259rq\u0259 t\u0259\u00adr\u0259f axan Ehram (Xram) \u00e7ay\u0131n\u0131n Bor\u00e7al\u0131 d\u00fcz\u0259nliyin\u0259 \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259, \u00e7ay\u0131n sol t\u0259r\u0259find\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 17 km g\u00fcn\u00addo\u011far s\u0259mtd\u0259, Marneuli-Bolnisi avtomobil yolunun 7 ki\u00adlo\u00ad\u00admetr\u00adliyind\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 470 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u00ad\u015f\u0259n b\u00f6y\u00fck bir k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bu oyko\u00adnim t\u00fcrkk\u00f6kl\u00fc \u00abkol\u00bb v\u0259 \u00abgir\u00bb (-m\u0259k) felinin birl\u0259\u015fm\u0259\u00adsind\u0259n yaran\u0131bdir.<br \/>\nTarix\u00e7i \u015e.H\u0259mido\u00advan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6\u00adr\u0259, Kolagir k\u0259ndi Ta\u00adl\u0131b xan\u0131n v\u0259 o\u011flu A\u011fas\u0131 b\u0259yin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 G\u0259nc\u0259 b\u00f6lg\u0259\u00adsin\u00add\u0259n k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f \u0259ha\u00adli t\u0259\u00adr\u0259find\u0259n sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fsl\u0259n Ko\u00adla\u00adgir k\u0259n\u00addind\u0259n olan ta\u00adn\u0131nm\u0131\u015f Bor\u00e7al\u0131\u015f\u00fcnas alim, filologiya elm\u00adl\u0259ri dok\u00adtoru, pro\u00adfessor \u015eur\u0259ddin M\u0259mm\u0259dli ilk d\u0259f\u0259 1696-c\u0131 ilin f\u0259rman\u00adla\u00adr\u0131n\u00adda ad\u0131na rast g\u0259lin\u0259n Kolagir to\u00adpo\u00adni\u00admi\u00adnin Kola etnoni\u00admi\u00adnin, yaxud da q\u0131p\u00e7aq-qarapapaqlarla ba\u011f\u00adl\u0131 Kula (m\u0259n\u00ad\u00adb\u0259d\u0259 Kulobi\u00e7 &#8211; Kul oba i\u00e7i) tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 t\u00fcrk dil\u00adl\u0259rind\u0259ki \u00abgi\u00adr\u0259n\u00bb &#8211; \u00abmin ala\u00e7\u0131qdan ibar\u0259t d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259\u00bb s\u00f6\u00adz\u00fcn\u00fcn birl\u0259\u015fm\u0259si \u0259sa\u00ads\u0131nda d\u00fcz\u0259ldiyini yaz\u0131r v\u0259 qeyd edir ki, orta \u0259sr\u00adl\u0259rd\u0259 Ana\u00addolu ya\u00adr\u0131m\u00adadas\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f T\u00fcrkm\u0259n tay\u00ad\u00adfas\u0131n\u0131n bir qolu Ko\u00adlagir-Ko\u00adlagir\u0259n adlan\u0131b v\u0259 bu qolun da Xocal\u0131, Abdall\u0131, \u018fyub\u00adlu, Dar\u011fal\u0131, Dur H\u0259s\u0259nli tir\u0259l\u0259ri d\u0259 olub. K\u0259nd\u00ad\u00add\u0259ki Kolagir qalas\u0131 indi d\u0259 qorunub saxlan\u0131l\u0131r. Tarixi m\u0259\u00ad\u00adx\u0259zl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259v\u00adv\u0259lc\u0259 burada A\u011fqala olub, XVIII \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda g\u00fcr\u00adc\u00fc va\u00adli\u00adsi II \u0130raklinin xan\u0131m\u0131 Dar\u0259can (Dariya) onun ye\u00adrind\u0259 indiki qa\u00ad\u00ad\u00adlan\u0131 in\u015fa etdirib. El aras\u0131nda daha \u00e7ox Kolay\u0131r de\u00adyirl\u0259r. Son ill\u0259r\u00add\u0259 k\u0259ndin ad\u0131 d\u0259yi\u015f\u00addirilib v\u0259 g\u00fcrc\u00fc dilin\u00add\u0259 \u00abSur\u00adtavi\u00bb ad\u00adlan\u00add\u0131\u00adr\u0131l\u0131b. \u018fhalisi 2400 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox\u00ad\u00addur. K\u0259nd\u00add\u0259ki Az\u0259r\u00adbaycan m\u0259kt\u0259bi 1921-ci ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6s\u00adt\u0259rir. Tan\u0131n\u00adm\u0131\u015f Bor\u00ad\u00ad\u00e7al\u0131\u015f\u00fcnas alim, professor \u015eur\u0259ddin M\u0259m\u00ad\u00adm\u0259dli, alim Q\u0259\u00adz\u0259n\u00adf\u0259r \u018fll\u0259zov, el \u015fairl\u0259ri M\u0259h\u0259mm\u0259d Rza\u00adza\u00add\u0259 M\u00fc\u00adh\u0259q\u00ad\u00adq\u0259r, \u018fmiraslan \u018fliyev, Havaxan\u0131m, M\u00fcsl\u00fcm H\u00fc\u00adseynov, H\u00fc\u00adse\u00adyn\u0259li M\u0259mm\u0259dov, Yadigar \u018fliyev, din xa\u00addimi A\u011f Mol\u00adla, a\u011f\u00adsaq\u00adqal\u00adlar \u018fli Rzazad\u0259, Abbas\u0259li M\u0259m\u00adm\u0259\u00addov, \u0130slam \u0130sa\u00adyev, h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259ri \u0130sa H\u00fcseynov, Yasin M\u0259m\u00adm\u0259\u00addov, veteran m\u00fc\u0259lliml\u0259r R\u0259fi \u0130sayev, Halay \u018fli\u00adyev, Ma\u00admoy M\u0259m\u00adm\u0259\u00addov, Mayor \u018fmrahov, \u018fsg\u0259r \u018fsg\u0259\u00adrov, Qara\u00adxan \u018fll\u0259\u00adzov, Adil Bayramov, Avtandil M\u0259mm\u0259dov, xeyriy\u00ady\u0259\u00ad\u00e7i \u015eahin M\u0259m\u00ad\u00ad\u00adm\u0259dov, ictimaiyy\u0259t\u00e7il\u0259r Teymur M\u0259m\u00adm\u0259\u00addov, Muxr\u0259d\u00addin \u018fl\u00adl\u0259\u00adzov, Muxr\u0259ddin Bay\u00adramov, M\u00fch\u0259q\u00adq\u0259r \u018fliyev, Firi\u00addun \u018fli\u00adyev, \u00c7oban \u018fll\u0259zov, jurnalist \u018fli S\u0259r\u00adxan\u00ado\u011flu v\u0259 b. bu k\u0259n\u00addin yetirm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>QARADA\u015e &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolulus rayonunda, ra\u00adyon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 15 km g\u00fcndo\u011far s\u0259mtd\u0259, d\u0259niz s\u0259\u00adviy\u00ady\u0259\u00adsind\u0259n 750 m h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. \u00abQara\u00bb v\u0259 \u00abDa\u015f\u00bb s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaran\u0131b. El ara\u00ads\u0131n\u00adda Qara\u00ad\u00e7\u00f6p deyirl\u0259r. \u018fhalisi 260 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259nd\u00add\u0259ki Az\u0259rbaycan m\u0259k\u00ad\u00adt\u0259bi 1932-ci ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6s\u00adt\u0259rir.<\/p>\n<p>QARAT\u0130KAN &#8211; Tiflis \u0259yal\u0259tinin D\u0259mir\u00e7i H\u0259s\u0259nli nahi\u00ady\u0259sind\u0259 v\u0259 q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin Bolulus (indiki Bolnisi rayonu) nahiy\u0259sind\u0259 k\u0259nd adlar\u0131d\u0131r. Bu oy\u00adkonim t\u00fcrk k\u00f6kl\u00fc \u00abqara\u00bb v\u0259 q\u0131p\u00ad\u00e7aq tayfalar\u0131n\u0131n bir qolu olan \u00abTikan\u00bb tay\u00adfa ad\u0131\u00adn\u0131n birl\u0259\u015f\u00adm\u0259sind\u0259n yaran\u0131b. Onu da qeyd etm\u0259k ye\u00adrin\u0259 d\u00fc\u00ad\u015f\u0259r ki, \u00abQara\u00adtikan\u00bb k\u0259ndinin ad\u0131 D\u00fcnya m\u0259d\u0259\u00adniy\u00ady\u0259\u00adti\u00adnin m\u00f6ht\u0259\u00ad\u015f\u0259m incisi say\u0131lan \u00abKitabi-D\u0259d\u0259 Qor\u00adqud\u00bb das\u00adtan\u00adla\u00ad\u00adr\u0131n\u00addak\u0131 Qaratikan ad\u0131 il\u0259 \u00e7ox s\u0259sl\u0259\u015fir. Bolnisinin rayon m\u0259r\u00ad\u00ad\u00adk\u0259\u00adzind\u0259n 10 km g\u00fcnbatarda, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 560 m h\u00fcn\u00add\u00fcrl\u00fckd\u0259, Ma\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Qaratikan k\u0259n\u00ad\u00addind\u0259 ha\u00adz\u0131rda 300 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n soyda\u015f\u0131m\u0131z ya\u015fay\u0131r. El a\u011f\u00ad\u00adsaqqal\u0131 R\u00fcs\u00adt\u0259m K\u0259rimo\u011flu, A\u015f\u0131q \u0130slam v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259\u00adl\u0259ridir.<\/p>\n<p>QO\u00c7ULU &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi hiss\u0259sin\u00add\u0259, Bol\u00adulus rayon m\u0259r\u00adk\u0259zind\u0259n 11 km g\u00fcndo\u011farda, d\u0259niz s\u0259viy\u00ady\u0259\u00adsind\u0259n 480 m h\u00fcn\u00add\u00fcrl\u00fckd\u0259, Ma\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bu oykonim ono\u00admastik &#8211; et\u00adno\u00adni\u00admik ba\u00adx\u0131m\u00addan q\u0259bil\u0259-tayfa ad\u0131 kimi ke\u00e7ir. Dem\u0259li, \u00abQo\u00ad\u00e7ulu\u00bb k\u0259n\u00addi\u00adnin ad\u0131 \u00abqo\u00e7ulu\u00bb tayfa ad\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl ta\u00adp\u0131b\u00add\u0131r. Qo\u00e7ulunun ba\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnd\u0259 Qo\u00e7ulu qalas\u0131 ucal\u0131r, \u00e7ay \u00fcs\u00adt\u00fcnd\u0259 orta \u0259srl\u0259r\u0259 aid \u018fyri k\u00f6rp\u00fc durur. Bu qalaya el ara\u00ads\u0131n\u00adda Q\u0131z qalas\u0131, Koro\u011flu qalas\u0131, Cavala\u015fam qa\u00adlas\u0131, \u00e7aya is\u0259 Ca\u00advala \u00e7ay da deyirl\u0259r. Qalada X-XI \u0259srl\u0259r\u0259 aid edil\u0259n ha\u00admam\u00adlar\u0131, saxs\u0131 qablar\u0131, b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u0259r\u0259b \u0259lif\u00adba\u00ads\u0131y\u00adla Quran ay\u0259si yaz\u0131lm\u0131\u015f gil qablar\u0131 g\u00fcrc\u00fc m\u00fct\u0259\u00adx\u0259s\u00adsisl\u0259ri islam n\u00fcmun\u0259l\u0259ri hesab edirl\u0259r. B\u00fct\u00fcn bunlara bax\u00adma\u00adya\u00adraq XX \u0259srin sonlar\u0131nda Z.Qamsaxurdiyan\u0131n haki\u00admiy\u00ady\u0259ti za\u00adman\u0131 Qo\u00e7ulu k\u0259ndinin q\u0259dim ad\u0131 g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 \u00abm\u00fcasir\u00adl\u0259\u015f\u00admi\u015f\u00bb v\u0259 \u00ab\u00c7apalo\u00bb ad\u00adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fhalisi 1556 n\u0259f\u0259rdir. \u018fm\u0259k Q\u0259h\u00ad\u00adr\u0259man\u0131 Z\u0259hra \u00c7\u0131raqova, professorlar M\u0259mm\u0259d \u00c7\u0131\u00adra\u00adqov, V\u0259li \u0130smay\u0131lov, Famil \u00c7\u0131raqov, C\u0259lal Novruzov, \u018fm\u0259k\u00ad\u00addar me\u00admar \u00d6m\u0259r Qo\u00e7ulu, \u015fairl\u0259r \u018fm\u0259kdar jurnalist D\u00fcn\u00ad\u00adyamal\u0131 K\u0259r\u0259m, Q\u0259hr\u0259man S\u00fcleymanov, \u018fl\u0259ddin Qo\u00e7ulu, Xoca M\u0259\u00adh\u0259mm\u0259d, a\u011fsaqqallar \u00d6m\u0259r ki\u015fi, Mahmud \u00d6m\u0259r\u00ado\u011f\u00adlu, K\u0259\u00ads\u0259\u00adm\u0259nli D\u00fcnyamal\u0131, N\u00fcseynqulu \u015eir\u0259to\u011flu, H\u00fcseyn \u00c7\u0131\u00adraq\u00ado\u011flu, Namaz Namazov, Q\u0259hr\u0259man S\u00fcleymanov, veteran m\u00fc\u0259l\u00adliml\u0259r Yol\u00e7u H\u00fcseynov, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u00d6m\u0259rov, Cahangir Q\u0259h\u00adr\u0259\u00admanov, Lo\u011fman \u00c7\u0131raqov v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetirm\u0259\u00adl\u0259\u00adri\u00addir.<\/p>\n<p>QO\u00c7ULU QALASI &#8211; Q\u0259dim tarix\u0259 malik olan Bor\u00e7al\u0131\u00ad t\u00fcrkl\u0259rinin &#8211; qarapapaxlar\u0131n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n \u00abQafqaz\u0131n qoy\u00ad\u00ad\u00ad\u00adnunda d\u00fcrr\u00bb hesab olunan Bor\u00e7al\u0131n\u0131n q\u0259dim tarix\u0259 malik ol\u00admas\u0131n\u0131, onun a\u00e7\u0131q s\u0259ma alt\u0131ndak\u0131 etnoqrafik muzeyl\u0259ri (kur\u00adqanlar, q\u0259biristanl\u0131qlar), xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi m\u00f6h\u00fcr\u00fc say\u0131lan to\u00adpo\u00adniml\u0259r v\u0259 q\u0259dim tarix\u0259 malik olan Bor\u00e7al\u0131 folkloru (\u015fifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131, xalq musiqisi, xalq r\u0259qsl\u0259ri) da t\u0259sdiq edir. Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131lar \u00ab\u00d6ld\u00fc var, d\u00f6nd\u00fc yox\u00bb devizi il\u0259 ya\u015fay\u0131b. V\u0259\u00adt\u0259nin qorunmas\u0131 u\u011frunda \u00aband i\u00e7\u0259n balalar bir g\u00f6z q\u0131rp\u0131\u00adm\u0131nda silaha sar\u0131l\u0131b, el qeyr\u0259tini, torpaq t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fcn\u00fc qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn da\u011flara \u00e7\u0259kilib, d\u0259r\u0259 qa\u015f\u0131nda, qaya zirv\u0259sind\u0259 ke\u00e7ilm\u0259z qa\u00adlalar, al\u0131nmaz b\u00fcrcl\u0259r yapm\u0131\u015flar. Bel\u0259c\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb el, torpaq m\u0259\u00adh\u0259bb\u0259ti n\u0259sill\u0259rd\u0259n-n\u0259sill\u0259r\u0259\u2026 O vaxt\u00adla\u00adr\u0131n yad\u0131gar\u0131, al\u0131n\u00admaz\u00ad\u00ad\u00adl\u0131q, \u0259yilm\u0259zlik timsallar\u0131 olan hgmin qalalar bu g\u00fcn d\u0259 \u0259ziz, m\u00fcq\u0259dd\u0259s miras kimi qalmaqdad\u0131r. Qu\u015f\u00e7u qalas\u0131, Ar\u0131x\u00adl\u0131 qa\u00adla\u00ads\u0131, G\u00f6y\u0259c qalas\u0131, Su qalas\u0131 (Su q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 ordu de\u00adm\u0259k\u00addir. Y\u0259ni, Ordu qalas\u0131)\u2026 Bor\u00e7al\u0131 qalalar\u0131n\u0131n \u0259n q\u0259\u00addimi, \u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mi is\u0259 Qo\u00e7ulu qalas\u0131d\u0131r\u2026 Qalan\u0131n ba\u015f\u0131n\u00addan ba\u00adxan\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adda b\u00fct\u00fcn Bor\u00e7al\u0131 &#8211; ba\u015f\u0131 Ba\u015fke\u00e7id, aya\u011f\u0131 S\u0131n\u0131q k\u00f6r\u00adp\u00fc (Q\u0131r\u00adm\u0131\u00adz\u0131 k\u00f6rp\u00fc. M.\u00c7.) &#8211; ovuc i\u00e7i kimi g\u00f6rs\u0259nir\u2026 Bu qala\u00adla\u00adr\u0131n ha\u00ad\u00adm\u0131s\u0131n\u0131n tarixi t\u0259sdiq olunub: XII-XIV \u0259srl\u0259r\u00bb (\u00d6m\u0259r Qo\u00e7u\u00adlu).<\/p>\n<p>QO\u015eA \u0130S\u018f (QO\u015eA-K\u0130LS\u018f) &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00addo\u011fan s\u0259mitind\u0259 Bolulus b\u00f6l\u00adg\u0259sind\u0259 (indiki Bolnisi rayo\u00adnun\u00adda) k\u0259nd ad\u0131 olub. \u0130ndi h\u0259min b\u00f6l\u00adg\u0259d\u0259 Ehram-Xram \u00e7a\u00ady\u0131n\u0131n va\u00addisind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 23 km c\u0259nub-\u015f\u0259rqd\u0259, d\u0259\u00adniz s\u0259\u00adviy\u00ady\u0259sind\u0259n 400 m h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259 \u00abA\u015fa\u011f\u0131 Qo\u015fais\u0259 (Qo\u00ad\u015fa\u00adkil\u00ads\u0259)\u00bb (\u018fhalisi 582 n\u0259f\u0259r) v\u0259 \u00abYuxar\u0131 Qo\u015fais\u0259 (Qo\u015fa\u00adkil\u00ads\u0259)\u00bb (\u018fhalisi 1016 n\u0259f\u0259r) adl\u0131 iki k\u0259nd vard\u0131r. Qo\u015fakils\u0259 d\u0259 de\u00adyirl\u0259r. Bu oykonim t\u00fcrkk\u00f6kl\u00fc \u00abqo\u015fa\u00bb v\u0259 \u00abis\u0259\u00bb (\u00abkils\u0259\u00bb) s\u00f6z\u00adl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaran\u0131b. \u00abTiflis-\u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259s\u00ads\u0259l-d\u0259ft\u0259ri\u00bbnd\u0259 \u015eahsuvar-Kolagir v\u0259 A\u015fa\u011f\u0131 Kovxa q\u0131\u015flaq\u00adla\u00adr\u0131\u00adna malik k\u0259nd olaraq an\u0131l\u0131r. K\u0259ndd\u0259ki Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1924-c\u00fc ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. \u018fm\u0259k Q\u0259hr\u0259manlar\u0131 M\u00f6v\u00adlud B\u0259xtiyarov, Yaqub \u015eirinov, M\u0259sim \u018fliyev, Ruqiy\u0259 M\u0259m\u00adm\u0259\u00addova, Asya \u0130smay\u0131lova, professorlar Lo\u011fman N\u0259sibli, Veys Mehdili, Bayram \u018ff\u0259ndiyev, Dursun A\u015firov, \u015e\u0259mistan N\u0259\u00adsibli, Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130ran\u0130slam Respublikas\u0131nda s\u0259firi olmu\u015f professor N\u0259sib N\u0259sibli, m\u0259\u00add\u0259niyy\u0259t xadimi H\u0259s\u0259n S\u0259bri, veteran m\u00fc\u0259l\u00adliml\u0259r Ayd\u0131n, \u018fhm\u0259d, M\u0259h\u0259mm\u0259d v\u0259 Cahangir M\u0259mm\u0259\u00addovlar, \u00d6m\u0259r v\u0259 Qur\u00adban \u018fliyevl\u0259r, \u015eahmurad \u00c7\u0131ra\u00adqov, \u018f\u015fr\u0259f Mehdiyev, Va\u00adleh Orucov, din xadimi Hac\u0131 Mah\u00admud v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetir\u00adm\u0259\u00adl\u0259ridir.<\/p>\n<p>MI\u011eIRLI &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n Bolulus (indiki Bol\u00adnisi ra\u00adyonunda) k\u0259nd ad\u0131d\u0131r. Bu oy\u00adkonim \u00abm\u0131\u011f\u0131rl\u0131\u00bb tayfa-n\u0259sl ad\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015f\u0259k\u00adk\u00fcl tap\u0131b. Bolulus rayon m\u0259r\u00adk\u0259zind\u0259n 6 km g\u00fc\u00adneyd\u0259, d\u0259niz s\u0259viy\u00ady\u0259sind\u0259n 510 m h\u00fcn\u00add\u00fcrl\u00fckd\u0259, Bol\u00adnis\u00e7ay vadisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bu k\u0259ndin \u0259halisi 560 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259ki Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1932-ci ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259\u00adrir.<\/p>\n<p>MOLLA \u018fHM\u018fDL\u0130 &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259\u00adsin\u00ad\u00add\u0259 &#8211; Bol\u00adulus (indi Bolnisi) rayonunda k\u0259nd ad\u0131d\u0131r. Bu oy\u00adkonim \u00abMol\u00adla \u018fhm\u0259dli\u00bb n\u0259slinin ad\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl ta\u00adp\u0131b. Ma\u015fa\u00adver v\u0259 Xram \u00e7aylar\u0131n\u0131n qovu\u015fu\u011funda, rayon m\u0259rk\u0259\u00adzin\u00add\u0259n 28 km g\u00fcn\u00addo\u011far s\u0259mtd\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 400 m h\u00fcn\u00ad\u00add\u00fcr\u00adl\u00fck\u00add\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bu k\u0259ndin \u0259halisi 148 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259nd\u00add\u0259ki Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1932-ci ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259\u00adrir. Pro\u00ad\u00ad\u00adfessorlar \u018fflatun Orucov, Telman Quluyev v\u0259 b. bu k\u0259n\u00addin yetirm\u0259l\u0259ridir.<br \/>\nTiflis \u0259yal\u0259tinin Bay\u00ad\u00addar nahiy\u0259ind\u0259 d\u0259 eyniadl\u0131 k\u0259nd olub.<\/p>\n<p>MU\u011eANLI &#8211; Q\u0259dim Bor\u00ad\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sinin m\u0259r\u00adk\u0259\u00adzi hiss\u0259\u00adsind\u0259 Bol\u00adulus &#8211; indiki Bolnisi rayonunda Mu\u011fanl\u0131 (Bala Mu\u00ad\u00ad\u011fanl\u0131 &#8211; indi k\u0259nd g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 \u00abVeneti\u00bb adlan\u0131r, \u0259halisi 1300 n\u0259f\u0259r\u00add\u0259n \u00e7oxdur; Bax: Bala Mu\u011fanl\u0131), Marneuli rayo\u00adnunda B\u00f6y\u00fck Mu\u00ad\u00ad\u011fanl\u0131, Qa\u015f Mu\u00ad\u011fanl\u0131, Kir\u0259c Mu\u011fanl\u0131, Ba\u015f\u00ade\u00e7id rayonunda Mu\u011fanl\u0131 (Da\u011f Mu\u011fanl\u0131 &#8211; 1990-c\u0131 ild\u0259 t\u00fcrkl\u0259r-az\u0259r\u00adbaycanl\u0131lar buradan qo\u00advul\u00ad\u00admu\u015f v\u0259 k\u0259nd \u00abg\u00fcr\u00adc\u00fc\u00adl\u0259\u015f\u00addirilmi\u015fdir\u00bb &#8211; M.\u00c7.). Sa\u00adqa\u00adreco (Qa\u00adraca yurdu) rayo\u00adnun\u00ad\u00adda Yor Mu\u011fanl\u0131, Qara\u00ad\u00adyaz\u0131 ra\u00adyo\u00adnunda Sart\u00ad\u00e7ala Mu\u00ad\u011fanl\u0131 adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r vard\u0131r. Mu\u00ad\u011fanl\u0131 etno\u00adoy\u00adkonimi Az\u0259r\u00adbay\u00adcanda da geni\u015f yay\u0131l\u00adm\u0131\u015fd\u0131r. A\u011fda\u015f, A\u011f\u00adcab\u0259di, B\u0259rd\u0259, Qazax, Qubadl\u0131, Za\u00adqatala, Z\u0259n\u00adgi\u00adlan, K\u00fcr\u00add\u0259mir v\u0259 \u015eamax\u0131 rayonlar\u0131n\u00adda Mu\u00ad\u011fanl\u0131; \u015eirvan \u015f\u0259h\u0259\u00ad\u00adrin\u00add\u0259 Mu\u011fan adl\u0131 \u015f\u0259h\u0259r tipli q\u0259s\u0259b\u0259; Bil\u0259suvar rayo\u00adnun\u00adda Mu\u011fan adl\u0131 q\u0259s\u0259b\u0259, Sabirabad rayonun\u00adda Mu\u011fan G\u0259n\u00adc\u0259li, Nax\u00ad\u00e7\u0131\u00advanda Mu\u011fanc\u0131q Mehrab, Mu\u011fanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcm adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r vard\u0131r. Yuxar\u0131da ad\u0131 qeyd olu\u00adnan etno\u00adoyko\u00adnim\u00adl\u0259\u00adrin ha\u00adm\u0131s\u0131 Mu\u011f \\v\u0259 ya Ma\u011f (tayfa ad\u0131) et\u00adno\u00adniml\u0259ri \u0259sas\u0131n\u00adda t\u0259\u00ad\u015f\u0259kk\u00fcl tap\u00ad\u00ad\u00adm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259r\u00adbaycan xal\u00adq\u0131n\u0131n et\u00adno\u00adgenezisind\u0259 mu\u011f v\u0259 ya ma\u011f tayfalar\u0131 b\u00f6y\u00fck rol oy\u00adna\u00adm\u0131\u015f\u00add\u0131r.<br \/>\nIX-XI \u0259srl\u0259rd\u0259 \u0259r\u0259b dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f bir s\u0131ra tarix v\u0259 co\u011frafiya kitablar\u0131nda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00abH\u00fcdud-\u0259l-al\u0259m\u00bb \u0259s\u0259\u00adrin\u00add\u0259 Mu\u011fan, Q\u0259b\u0259l\u0259 v\u0259 s. toponiml\u0259r qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r ki, h\u0259\u00admin toponiml\u0259r indi d\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n bir s\u0131ra ra\u00ad\u00adyonlar\u0131nda ya\u015famaqdad\u0131r.<br \/>\n1728-ci ild\u0259 t\u0259rtib olunmu\u015f \u00abD\u0259ft\u0259ri-m\u00fcf\u0259ss\u0259li-\u0259yal\u0259ti-Tif\u00adlis\u00bbd\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f Mu\u011fanl\u0131 tay\u00adfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir ne\u00e7\u0259 Mu\u011fanl\u0131 k\u0259ndinin ad\u0131 da qey\u00add\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Baydar nahiy\u0259sind\u0259 Mu\u011fanl\u0131 (23), D\u0259\u00admir\u00e7ih\u0259s\u0259n uluslar\u0131ndan K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i adl\u0131 yerd\u0259 Mu\u00ad\u011fan\u00ad\u00adl\u0131 ca\u00admaa\u00adt\u0131 (31), Mu\u011fanl\u0131 \u018fhm\u0259d camaat\u0131 (18), A\u011fcaqala nahiy\u0259\u00adsind\u0259 \u018fr\u0259bli oyma\u011f\u0131n\u0131n \u0130mamk\u0259ndi q\u0131\u015fla\u00ad\u011f\u0131ndak\u0131 Mu\u011fanl\u0131 ca\u00admaat\u0131 (13) v\u0259 s. g\u00f6st\u0259rir ki, t\u00fcrkl\u0259r-az\u0259rbaycan\u00adl\u0131lar bu b\u00f6l\u00adg\u0259\u00add\u0259 \u00e7ox q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>MUSOPR\u0130AN &#8211; Bax: Babaki\u015fil\u0259r k\u0259ndi.<\/p>\n<p>POLADAUR\u0130 &#8211; Bax: \u00c7atax k\u0259ndi.<\/p>\n<p>SALYER &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bo\u00adlu\u00adlus b\u00f6lg\u0259sind\u0259 -indiki Bolnisi rayonunun Darvaz k\u0259ndind\u0259 d\u00fcz\u0259nlik &#8211; \u0259kin sa\u00ad\u00adh\u0259\u00ad\u00adsin\u00adin ad\u0131\u00add\u0131r. Bu oronim \u00absal\u00bb tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 yer s\u00f6\u00adz\u00fc\u00adn\u00fcn bir\u00adl\u0259\u015f\u00adm\u0259\u00adsin\u00add\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. \u00dcmumi m\u0259nas\u0131 \u00absalla\u00adr\u0131n\u00bb yeri de\u00adm\u0259k\u00addir. \u00abKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u00bb dastanla\u00adr\u0131n\u00adda Salur Qazan Bay\u0131nd\u0131r xan\u0131n b\u0259yl\u0259r b\u0259yisi kimi qeyd edilir. O\u011fuz tayfalar\u0131ndan biri Salur adlan\u0131r. Bu etnonim tafa ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Salurun ad\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq yaranm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbay\u00adcanda Salyan \u015f\u0259h\u0259ri v\u0259 eyni adl\u0131 inzibati rayonun, \u015eamxor rayo\u00adnun\u00addak\u0131 Saler k\u0259n\u00addi\u00adnin v\u0259 Qubadl\u0131 rayonundak\u0131 Salda\u015f k\u0259ndinin ad\u0131 da \u00absal\u00bb tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>SAMSEVR\u0130S &#8211; Bax: \u015e\u0259m\u015fi\u00f6y\u00fc.<\/p>\n<p>SARACLI &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n G\u00fcney t\u0259r\u0259find\u0259ki da\u011flar\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259 &#8211; Bolulus b\u00f6lg\u0259sind\u0259 (indiki Bolnisi rayo\u00adnun\u00adda), Sa\u011f\u00adsa\u011fan\u00e7ay\u0131n sa\u011f sahilind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 22 km \u015f\u0259rq\u00add\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 510 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259n\u00addin ad\u0131d\u0131r. Bu oykonim m\u0259nb\u0259\u00adl\u0259rin verduyu m\u0259lumata g\u00f6\u00ad\u00ad\u00adr\u0259, Qazax elin\u0259 m\u0259xsus olan \u00abSa\u00adracl\u0131\u00bb tayfa ad\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259\u00ad\u015f\u0259kk\u00fcl tap\u0131b. Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Osmanl\u0131da tayfalardan biri Sa\u00adracl\u0131 olub. H\u0259m\u00e7inin, Tiflis \u0259yal\u0259tinin D\u0259mir\u00e7i H\u0259s\u0259nli nahi\u00ady\u0259sind\u0259 d\u0259 Saracl\u0131 adl\u0131 k\u0259nd olub.<br \/>\nG\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259tinin qeyri-tarixi v\u0259 qeyri-milli siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 1992-ci ild\u0259 Saracl\u0131 k\u0259ndinin ad\u0131 d\u0259\u00adyi\u015f\u00addirilib &#8211; g\u00fcr\u00adc\u00fc dilin\u00add\u0259 \u00abMamxuti\u00bb adland\u0131r\u0131l\u0131b. \u018fhalisi 3841 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259ki Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1919-cu ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6s\u00adt\u0259rir. Akademik Zahid X\u0259lilov, professorlar Abdulla v\u0259 H\u0259m\u00addulla Mehrabovlar, Ya\u015far Naz\u0131yev, \u018fflatun Saracl\u0131 (M\u0259m\u00adm\u0259\u00addov), Bin\u0259li v\u0259 Z\u00fcl\u00fcmxan Musayevl\u0259r, Bil\u0259nd\u0259r Allahver\u00addi\u00adyev, Yadigar H\u00fcseynov, G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n \u018fm\u0259kdar h\u00fcquq\u015f\u00fcnas\u0131 N\u0259\u00adsib Hac\u0131yev, m\u0259\u015fhur ustad a\u015f\u0131q H\u00fcseyn Saracl\u0131, \u015fairl\u0259r Ni\u00adzami Saracl\u0131, Taiyel Q\u0259ribli, \u0130ntizam, Tofiq Qaraqaya, Dilsuz Musayev, D\u0259yan\u0259t Osmanl\u0131, ictimaiy\u00ady\u0259t\u00e7il\u0259r Mahmud, M\u0259m\u00adm\u0259d v\u0259 N\u0259bi N\u0259biza\u00add\u0259l\u0259r, S\u00fcleyman \u00c7obanov, Fikr\u0259t S\u00fc\u00adleymano\u011flu, Azadxan Mirz\u0259yev, K\u0259r\u0259m B\u0259d\u0259lov, \u018fm\u0259k Q\u0259h\u00ad\u00ad\u00adr\u0259manlar\u0131 G\u00fclxan\u0131m Mirz\u0259yeva, Omar Orucov, Ya\u015far Na\u00adz\u0131\u00adyev, M\u0259h\u0259mm\u0259d Abdullayev, Pa\u015fa H\u00fcseynov, m\u00fcharib\u0259 q\u0259h\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adr\u0259manlar\u0131 \u0130sa H\u00fcseynov, M\u0259mm\u0259d S\u0259f\u0259rov, M\u0259h\u0259mm\u0259d Mir\u00adz\u0259yev, p\u0259hl\u0259van S\u00f6hrab Bayramov v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetir\u00adm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>SARALLAR &#8211; Q\u0259dim Bor\u00ad\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259\u00adsinin m\u0259r\u00adk\u0259zi his\u00ads\u0259sind\u0259 &#8211; Bolulus (indiki Bol\u00adnisi) rayon\u00adun\u00adun \u0259razi\u00adsin\u00add\u0259, Ma\u00ad\u015faver \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahilind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 3 km q\u0259rbd\u0259, d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sind\u0259n 690 m h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259dir. Bu oy\u00adko\u00adnim \u00absa\u00adral\u00bb tayfa ad\u0131 il\u0259 \u00ab-lar\u00bb \u015f\u0259kil\u00ad\u00e7isinin birl\u0259\u015fm\u0259\u00adsind\u0259n yaran\u0131b.<br \/>\nSon ill\u0259rd\u0259 \u00abSa\u00adrallar\u00bb k\u0259ndi g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 \u00abZva\u00adreti\u00bb ad\u00adlan\u00ad\u00add\u0131r\u0131l\u0131b. \u018fhalisi 515 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259ki Az\u0259rbaycan m\u0259k\u00adt\u0259\u00adbi 1930-cu ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6s\u00adt\u0259rir.<\/p>\n<p>SARIM\u018fMM\u018fDL\u0130 (\u00abKibircik\u00bb) &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00ad\u00e7a\u00adl\u0131\u00ads\u0131\u00adn\u0131n q\u0259rbind\u0259 &#8211; Bolulus (indiki Bolnisi) rayonu \u0259rasizind\u0259, Ta\u00adpan da\u011f\u0131n\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 21 km aral\u0131da, d\u0259niz s\u0259viy\u00ady\u0259sind\u0259n 900 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131\u00add\u0131r. Bu oy\u00adkonim n\u0259sil ad\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tap\u0131b. Ta\u00adrixi \u00abSa\u00ad\u00adr\u0131m\u0259m\u00adm\u0259dli\u00bb g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 \u00abKibircik\u00bb -\u00abQi\u00adbir\u00adciki\u00bb ad\u00adlan\u00add\u0131r\u0131l\u0131b. \u018fhalisi 140 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1931-ci il\u00add\u0259 yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>SENEF (SENEB-S\u018fN\u018fB) &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6lg\u0259sind\u0259 (in\u00addiki Bolnisi rayonunda) Ehram (Xram) \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahilind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 13 km q\u0259rbd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259n\u00addin ad\u0131d\u0131r. Bu oykonim q\u0259dim Man\u00adna, Midiya v\u0259 Alba\u00adniya \u0259razisind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nan t\u00fcrkdilli \u00abs\u00fcn\u00adbiy\u00bb etnonimi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Senebi oykonimi \u00abs\u00fcnbiy\u00bb et\u00adno\u00ad\u00adnimind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u00admi\u015fdir. Q\u0259dim t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u00abs\u00fcn\u00bb &#8211; ni\u00adz\u0259, niz\u0259li d\u00f6y\u00fc\u015f\u00adk\u0259n; \u00abbiy\u00bb is\u0259 b\u0259y m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nmi\u015fdir. Bu s\u00f6z\u00fcn \u00fcmumi m\u0259\u00adna\u00ads\u0131 m\u00fcasir Az\u0259r\u00adbaycan dilind\u0259 \u00abniz\u0259li b\u0259y, d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n b\u0259y\u00bb tayfas\u0131 de\u00adm\u0259kdir. Bu is\u0259, tam m\u0259nas\u0131 il\u0259 a\u011f\u0131labatand\u0131r. \u00c7\u00fcnki t\u00fcrkl\u0259r h\u0259l\u0259 \u00e7ox q\u0259dim zamanlardan k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat s\u00fcrm\u00fc\u015f v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r.<br \/>\nS\u00fcnbiy (s\u00fcnb\u0259y) s\u00f6z\u00fc vaxtil\u0259 g\u00fcrc\u00fc v\u0259 rus dill\u0259rind\u0259 s\u0259\u00adn\u0259dl\u0259rd\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nark\u0259n (t\u0259xmin\u0259n 180 ild\u0259n \u00e7ox) \u00ab\u00fc\u00bb s\u0259si \u00abe\u00bb s\u0259sin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f (\u00e7\u00fcnki rus v\u0259 g\u00fcrc\u00fc dill\u0259rind\u0259 \u00ab\u00fc\u00bb s\u0259si yoxdur), \u00abn\u00bb v\u0259 \u00abb\u00bb samit s\u0259sl\u0259ri aras\u0131na is\u0259 \u00abe\u00bb saiti ar\u00adt\u0131\u00adr\u0131l\u00adm\u0131\u015f, \u00aby\u00bb samit s\u0259si is\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bel\u0259likl\u0259 d\u0259, \u00abs\u00fcn\u00adbiy (s\u00fcn\u00ad\u00adb\u0259y)\u00bb etnosu \u00absenebi\u00bb \u015f\u0259klin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f v\u0259 bel\u0259 d\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan m\u0259tbuat\u0131nda sabitl\u0259\u015fmi\u015fdir.<br \/>\nSenef k\u0259n\u00addinin \u0259halisi haz\u0131rda 179 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1937-ci il\u00add\u0259 yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>S\u0130SQALA &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6lg\u0259sind\u0259 sabiq Bol\u00adulus (in\u00addiki Bol\u00adnisi) rayonunda, avtomobil yolu k\u0259\u00adna\u00adr\u0131n\u00adda, d\u0259niz s\u0259\u00adviyy\u0259ind\u0259n 620 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259n\u00addin ad\u0131d\u0131r. Bu oykonim t\u00fcrk dill\u0259\u00adrind\u0259 \u00abyar\u011fan\u00bb m\u0259na\u00ads\u0131n\u00ad\u00adda i\u015fl\u0259\u00adn\u0259n \u00absis\u00bb v\u0259 \u00abqala\u00bb s\u00f6zl\u0259rinin bir\u00adl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaran\u0131b.<br \/>\n\u018fha\u00adlisi 523 n\u0259f\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1930-cu il\u00add\u0259 yarad\u0131l\u0131b. G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00fcxt\u0259lif m\u0259sul v\u0259zif\u0259\u00adl\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f Mehral\u0131 Abbasov, veteran m\u00fc\u0259llim \u0130slam Musayev, \u015fair \u00c7oban R\u0259\u015fid v\u0259 b. bu k\u0259ndin yetir\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>\u015eAHBUZ (\u015eAHBUZLU) &#8211; Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Ba\u011f b\u00f6l\u00adg\u0259\u00adsinin c\u0259nubun\u00adda, me\u015f\u0259li da\u011f\u00adlar\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259, s\u0259rt qayal\u0131q\u00adlar\u0131n ya\u00ad\u00adx\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, Bolulus (indiki Bolnisi) rayon m\u0259rk\u0259\u00adzin\u00add\u0259n 20 km g\u00fcndo\u011farda, Talaver \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259n\u00ad\u00addin ad\u0131d\u0131r. (Az\u0259r\u00adbay\u00adcanda \u015eahbuz adl\u0131 in\u00adzibati rayon, \u015f\u0259\u00adh\u0259r tipli q\u0259s\u0259b\u0259 v\u0259 k\u0259nd vard\u0131r).<br \/>\nTarixi m\u0259n\u00adb\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6s\u00adt\u0259\u00adrilir ki, \u00abe.\u0259. III-I minillik\u00adl\u0259r\u00add\u0259n Az\u0259r\u00adbay\u00adcan \u0259razisind\u0259 lul\u00adlu\u00adbey, kadusi, kaspi, sak, bus, est\u00adruxat, ari\u00adzant, budi, maq, skif v\u0259 ba\u015f\u00adqa tayfalar\u0131n ad\u00adlar\u0131 \u00e7\u0259kilir ki, Az\u0259r\u00ad\u00adbaycan xalq\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259k\u00adk\u00fcl\u00fcn\u00fcn b\u00fcn\u00f6vr\u0259\u00adsind\u0259 bunlar f\u0259al i\u015fti\u00adrak etmi\u015fl\u0259r\u00bb. Bel\u0259likl\u0259, \u015eahbuz etno\u00adoy\u00adkoni\u00adminin titul bil\u00addir\u0259n \u00ab\u015fah\u00bb s\u00f6z\u00fc il\u0259 t\u00fcrkdilli \u00abbus &#8211; buz\u00bb tay\u00adfa\u00ads\u0131n\u0131n ad\u0131n\u00addan d\u00fcz\u0259ldiyi m\u0259lum olur. \u00dcmu\u00admi m\u0259\u00adnas\u0131 \u015fah n\u0259slin\u0259 m\u0259n\u00adsub \u00abbuz-bus\u00bb tayfas\u0131 dem\u0259kdir. \u018fha\u00adlisi 125 n\u0259\u00adf\u0259rdir. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1924-c\u00fc il\u00add\u0259 yara\u00add\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>\u015e\u018fM\u015e\u00d6Y (\u015e\u018fM\u015e\u0130\u00d6Y\u00dc) &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f \/Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n Bo\u00adlu\u00adlus b\u00f6l\u00adg\u0259sind\u0259 (indiki Bolinisi rayo\u00adnunda), Bolnis\u00e7ay\u0131n sa\u011f sahilind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 16 km g\u00fcneyd\u0259, d\u0259niz s\u0259viy\u00ady\u0259\u00adsind\u0259n 640 m y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bu oy\u00adko\u00ad\u00adnim \u00ab\u015e\u0259msi\u00bb-\u00ab\u015e\u0259m\u015fi\u00bb \u015f\\\u0259xs ad\u0131 il\u0259 \u00ab\u00f6y\u00bb (ev) s\u00f6z\u00fcn\u00fcn bir\u00ad\u00adl\u0259\u015f\u00ad\u00adm\u0259\u00adsin\u00ad\u00add\u0259n yaran\u0131b. \u00dcmumi m\u0259nas\u0131 \u00ab\u015e\u0259msi \u00f6y\u00fc\u00bb &#8211; \u00ab\u015e\u0259m\u00adsi\u00adl\u0259r evi\u00bb dem\u0259kdir. Bu k\u0259nd indi g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 \u00abSam\u00adsevrisi\u00bb ad\u00ad\u00adlan\u0131r. Yax\u0131nl\u0131qda tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid arxeoloji materiallar, VII \u0259sr\u0259 aid memarl\u0131q abid\u0259si a\u015fkarlan\u0131b. \u018fhalisi 380 n\u0259f\u0259r\u00addir. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bi 1932-ci il\u00add\u0259 yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>TAMAR\u0130S\u0130 &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6l\u00adg\u0259sind\u0259 (indiki Bolinisi rayo\u00adnunda) q\u0259s\u0259b\u0259 ad\u0131d\u0131r. Rayon m\u0259rk\u0259\u00adzin\u00add\u0259n 19 km g\u00fcndo\u011farda, d\u0259niz s\u0259\u00adviyy\u0259sind\u0259n 470 m y\u00fck\u00ads\u0259k\u00adlikd\u0259 yer\u00adl\u0259\u015f\u0259n bu q\u0259s\u0259b\u0259 1960-ci ill\u0259rd\u0259 Kolagir k\u0259ndinin \u0259ra\u00adzi\u00adsind\u0259 sal\u0131n\u0131b. Q\u0259\u00ads\u0259b\u0259d\u0259 g\u00fcr\u00adc\u00fc\u00adl\u0259r v\u0259 az\u0259r\u00adbaycanl\u0131lar ya\u00ad\u015fay\u0131rlar. Soyda\u015fla\u00adr\u0131m\u0131z\u0131n say\u0131 150 n\u0259\u00adf\u0259rdir.<br \/>\nSabiq Bor\u00e7al\u0131 (indiki Marneuli) rayonunda da TAMAR\u0130S\u0130 ad\u00adl\u0131 k\u0259nd var. Bax: Bor\u00e7al\u0131 (indiki Marneuli rayonunun Tamarisi k\u0259ndi.<\/p>\n<p>TAPAN &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6lg\u0259sind\u0259 &#8211; in\u00addiki Bolnisi rayonunda oykonim v\u0259 oronim adlar\u0131n\u0131 bildirir. XVIII \u0259sr Ural v\u0259 Volqaboyu yaz\u0131l\u0131 abid\u0259l\u0259rind\u0259 t\u00fcrkdilli \u00abta\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00ad\u00adb\u0131n q\u0131p\u00ad\u00e7aq\u00bb v\u0259 \u00abqara tab\u0131n\u00bb etnonimin\u0259 t\u0259sad\u00fcf olunur. M\u0259\u00ad\u00adlum\u00addur ki, q\u0131p\u00e7aqlar t\u00fcrk dill\u0259ri ail\u0259sinin q\u0259dim v\u0259 b\u00f6y\u00fck bir qrupunu t\u0259\u015fkil edir. Tab\u0131nlar da q\u0131p\u00e7aq tayfalar\u0131ndan biri olmu\u015fdur.<br \/>\nEhtimal ki, Bolnisi rayonundak\u0131 Tapan k\u0259ndinin v\u0259 d\u00fc\u00adz\u0259nliyinin, Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u015fk\u0259s\u0259n rayonundak\u0131 Tapan k\u0259n\u00ad\u00addinin ad\u0131 da \u00abtab\u0131n\u00bb tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Tapan q\u0259\u00addim v\u0259 m\u00fcasir t\u00fcrk dill\u0259rinin bir qrupunda \u00abd\u00fcz, hamar yer\u00bb m\u0259nas\u0131nda da i\u015fl\u0259nir. Be\u015f min hektarl\u0131q sa\u00adh\u0259y\u0259 malik olan Ta\u00adpan d\u00fcz\u0259nliyinin co\u011frafi m\u00f6vqeyi d\u0259 bu m\u0259\u00adnan\u0131 verir. De\u00adm\u0259\u00adli, ikinci m\u0259nada Tapan d\u00fcz yer, hamar yer dem\u0259kdir. Bol\u00adnisi rayonu Az\u0259rbaycan dili \u015fiv\u0259l\u0259rind\u0259 tax\u0131l s\u0259pil\u0259nd\u0259n son\u00adra \u015fumu hamarlayan a\u011fac (al\u0259t) d\u0259 tapan adlan\u0131r. Bel\u0259\u00adlikl\u0259, \u00abtapan\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259nas\u0131 da \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. \u00c7ox g\u00fc\u00adman ki, \u00abtab\u0131n\u00bb tayfas\u0131 lap q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n oturaq h\u0259yat ke\u00ad\u00ad\u00e7irmi\u015f v\u0259 \u0259kin\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur. Y\u0259qin ki, \u0259kin\u00ad\u00e7ilik\u00add\u0259 toxum s\u0259pilmi\u015f \u015fumu hamarlamaq v\u0259 toxumun \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rtm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan \u00abtapan taxtas\u0131\u00bb da, \u00e7ox g\u00fcman ki, ilk d\u0259f\u0259 onlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259kin\u00e7ilikd\u0259 t\u0259tbiq olun\u00admu\u015fdur. M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, h\u0259min \u0259kin\u00e7ilik avadanl\u0131\u011f\u0131 &#8211; \u00abtapan tax\u00adtas\u0131\u00bb da, onlar\u0131n sakin oldu\u011fu k\u0259ndin ad\u0131 da \u00abtapan\u00bb tayfa\u00ads\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur.<br \/>\n\u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, \u00abTapan\u00bb toponimi d\u0259 son il\u00adl\u0259r\u00add\u0259 \u00abg\u00fcrc\u00fcl\u0259\u015fdirilmi\u015f\u00bb &#8211; \u00abDisveli\u00bb adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>TA\u011eILI &#8211; TANZ\u0130YA (D\u018fNZ\u018f) &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00ad\u00e7al\u0131\u00ads\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6l\u00adg\u0259sind\u0259 (indiki Bolinisi rayo\u00adnunda), G\u0259\u00add\u0259\u00ad\u00e7ay\u0131n sol t\u0259r\u0259find\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 18 km g\u00fcn\u00adbatarda yer\u00adl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndin ad\u0131d\u0131r. Bu oykonim \u00abTa\u011f\u0131l\u0131\u00bb n\u0259sil ad\u0131 \u0259sa\u00ads\u0131n\u00adda yaran\u0131b. Vaxt\u0131 il\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar v\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r bu k\u0259nd\u00add\u0259 birg\u0259 ya\u015fa\u00ady\u0131b\u00adlar. Sonralar m\u00fc\u0259yy\u0259n ictimai-siyasi hadi\u00ads\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq soyda\u015f\u00adlar\u0131m\u0131z oradan \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131blar. XVII \u0259srin or\u00adtalar\u0131na yax\u0131n buraya g\u00fcrc\u00fc \u0259silzad\u0259l\u0259ri k\u00f6\u00e7\u00fcb m\u0259s\u00adkun\u00adla\u015f\u00adm\u0131\u015flar.<br \/>\nM\u0259\u015fhur g\u00fcrc\u00fc yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 ictimai xadimi Sulxan S\u0259ba Or\u00adbelianinin (1658-1725) d\u0259 do\u011fuldu\u011fu bu k\u0259ndd\u0259 1870-ci il s\u0259\u00ad\u00ad\u00ad\u00adn\u0259dl\u0259rind\u0259 8 ail\u0259d\u0259 54 n\u0259\u00adf\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 qeyd olunur. \u0130ndi h\u0259min k\u0259nd Tanziya adlan\u0131r.<\/p>\n<p>ZOL-G\u00dcY\u018fC &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00ad\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6l\u00adg\u0259\u00adsind\u0259 (indiki Bolinisi rayo\u00adnunda), G\u0259d\u0259 \u00e7ay\u0131n sol sa\u00adhi\u00adlind\u0259, rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 13 km g\u00fcnbatarda, d\u0259niz s\u0259\u00adviy\u00ady\u0259sind\u0259n 720 m h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Az\u0259rbaycan k\u0259ndidir. Bu oy\u00adko\u00adnim t\u00fcrk dilind\u0259 \u00abd\u00fcz\u00bb, \u00abica\u00adz\u0259siz\u00bb m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259n\u0259n \u00abzol\u00bb (zol g\u0259ldi, d\u00fcz g\u0259ldi, ica\u00adz\u0259siz g\u0259ldi) s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u00abg\u00fc\u015f\u0259\u00bb (bal\u00adqa\u00adba\u011f\u0131n bir n\u00f6v\u00fc) bitki ad\u0131\u00adn\u0131n birl\u0259\u015f\u00adm\u0259sind\u0259n yaran\u0131b.<br \/>\n\u018fhalisi 2000 n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7oxdur. K\u0259ndd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259k\u00adt\u0259bi 1923-c\u00fc il\u00add\u0259 yarad\u0131l\u0131b. El igidi M\u0259mm\u0259d G\u00f6y\u00fc\u015fov, q\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259yyar\u0259\u00e7i Eyvaz Sar\u0131yev, a\u011fsaqqallar Q\u0259dir \u018fmiro\u011flu, \u0130sma\u00ady\u0131l Q\u0259diro\u011flu, veteran m\u00fc\u0259lliml\u0259r \u018fly\u0259s\u0259 Aslanov, Zi\u00ady\u0259ddin H\u0259s\u0259nov, din xadimi Hac\u0131 Rizvan, ictimaiyy\u0259t\u00e7il\u0259r \u0130l\u00adyas To\u00adpuo\u011flu, V\u0259li, V\u0259kil v\u0259 \u0130mam\u0259li M\u0259mm\u0259dovlar v\u0259 b. bu k\u0259n\u00addin yetirm\u0259l\u0259ridir.<\/p>\n<p>YUXARI G\u018fL\u018fVER &#8211; Q\u0259dim Ba\u011f Bor\u00ad\u00e7al\u0131s\u0131n\u0131n Bolulus b\u00f6l\u00adg\u0259\u00adsind\u0259 (indiki Bolinisi rayo\u00adnunda) k\u0259nd ad\u0131d\u0131r. Bax: A\u015eA\u011eI G\u018fL\u018fVER.<\/p>\n<p><a class=\"highslide\" href=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2016-01\/1452253841_borcali-toponimleri-1.jpg\" rel=\"highslide\"><img decoding=\"async\" title=\"BOLUS (BOLN\u0130S\u0130) RAYONU - 02\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2016-01\/thumbs\/1452253841_borcali-toponimleri-1.jpg\" alt=\"BOLUS (BOLN\u0130S\u0130) RAYONU - 02\" \/><\/a><\/p>\n<p><b>M\u0259d\u0259d \u00c7OBANOV, M\u00fc\u015ffiq \u00c7OBANLI.<br \/>\nBor\u00e7al\u0131 toponiml\u0259ri. Bak\u0131, 1993, 1997, 2012.<\/b><\/p>\n<p><b>P.S.:<\/b><\/p>\n<p>\u018fZ\u0130Z OXUCULARIMIZ!..<br \/>\nULU BOR\u00c7ALIm\u0131zdak\u0131 bu v\u0259 ya dig\u0259r Q\u018fD\u0130M K\u018fNDL\u018fR\u0130M\u0130ZL\u018f,<br \/>\nEL-OBALARIMIZLA, bir s\u00f6zl\u0259 TOPON\u0130ML\u018fR\u0130M\u0130ZL\u018f, el\u0259c\u0259 d\u0259<br \/>\nBU B\u00d6LG\u018fN\u0130N M\u018f\u015eHURLARI il\u0259 ba\u011fl\u0131<br \/>\n\u00d6Z QEYDL\u018fR\u0130N\u0130Z\u0130 v\u0259<br \/>\nD\u018fY\u018fRL\u0130 M\u00dcLAH\u0130Z\u018fL\u018fR\u0130N\u0130Z\u0130<br \/>\nB\u0130Z\u018f YAZMA\u011eINIZI XAH\u0130\u015e ED\u0130R\u0130K!..<br \/>\n\u018fVV\u018fLC\u018fD\u018fN T\u018f\u015e\u018fKK\u00dcR ED\u0130R V\u018f S\u0130ZL\u018fR\u018f U\u011eURLAR ARZULAYIRIQ!..<\/p>\n<p><i>B\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ehtiramla,<br \/>\n<\/i><\/p>\n<div>M\u00dc\u015eF\u0130Q BOR\u00c7ALI.<\/div>\n<p><b><br \/>\n<\/b><strong><i>\u00dcnvanlar\u0131m\u0131z:<\/i><\/strong><\/p>\n<p><strong>M-Borcali@mail.ru<\/strong><\/p>\n<p><strong><i>v\u0259 ya:<\/i><\/strong><\/p>\n<p><strong>info@zim.az<\/strong><\/p>\n<p><strong>ZiM.Az<\/strong><\/p>\n<p>.<\/p>\n<p>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>BOLUS (V\u018f YA BOLULUS) &#8211;\u00a0Q\u0259dim Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zi \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n indiki\u00a0Bolnisi\u00a0rayonunun \u0259vv\u0259lki q\u0259dim ad\u0131d\u0131r. Bu&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,16,13,7,17,15,5,8,6,1],"tags":[],"class_list":["post-56","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bolnisi","category-darvaz","category-digr","category-dunya","category-elanlar","category-elm","category-gurcustan","category-media","category-turan","category-xbrlr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":465,"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56\/revisions\/465"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bolnisi.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}